अमेरिकेला हवंय जगातील सर्वात मोठं बेट; खनिजांसाठी नाही तर 'या' कारणांसाठी ग्रीनलँडवर डोळा

Why Trump wants Greenland : अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी ग्रीनलँड या जगातील सर्वात मोठ्या बेटावर नियंत्रण मिळवण्याची इच्छा व्यक्त केल्याने जागतिक राजकारणात नवा वाद निर्माण झाला आहे. मात्र, ट्रम्प ग्रीनलँडच्या हात धुवून मागे का लागलेत?

ट्रम्प यांच्या मते, अमेरिकेच्या राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी ग्रीनलँडवर नियंत्रण मिळवणे अत्यंत आवश्यक आहे. लष्करी बळाचा वापर करण्याच्या शक्यतेचाही त्यांनी उल्लेख केला आहे. उत्तर अमेरिका आणि आर्क्टिक क्षेत्राच्या मध्यभागी असलेल्या या बेटाचा वापर शत्रू राष्ट्रांच्या मिसाइल हल्ल्यांची पूर्वसूचना मिळवण्यासाठी केला जाऊ शकतो.

दुसऱ्या महायुद्धापासून अमेरिका ग्रीनलँडमध्ये 'पितुफिक स्पेस बेस' (जुने नाव थुले एअर बेस) चालवत आहे. हा बेस सध्या क्षेपणास्त्र देखरेख आणि उपग्रह ट्रॅकिंगसाठी अमेरिकेच्या संरक्षण यंत्रणेचा कणा मानला जातो.

ग्रीनलँडमध्ये दुर्मिळ खनिजे, युरेनियम, लोह खनिज आणि मोठ्या प्रमाणात तेल व वायूचे साठे असण्याची शक्यता आहे. हवामान बदलामुळे येथील बर्फ विरघळत असल्याने या नैसर्गिक संसाधनांपर्यंत पोहोचणे आता अधिक सोपे होत आहे, ज्यामुळे जगाची उत्सुकता वाढली आहे.

सुमारे २२ लाख चौरस किलोमीटर क्षेत्रफळ असलेले हे बेट जर्मनीपेक्षा सहापट मोठे आहे. मात्र, इतक्या प्रचंड विस्ताराच्या तुलनेत येथील लोकसंख्या अवघी ५६,००० आहे. यात प्रामुख्याने 'इनुइट' जमातीचे लोक असून बहुतेक लोकसंख्या दक्षिण-पश्चिमी किनारपट्टीवर राहते.

अमेरिकेला भीती आहे की, जर त्यांनी ग्रीनलँडवर आपली पकड घट्ट केली नाही, तर रशिया किंवा चीन या क्षेत्रात आपला प्रभाव वाढवू शकतात. आर्क्टिकमधील वाढती जागतिक स्पर्धा हे अमेरिकेच्या चिंतेचे मुख्य कारण आहे.

ग्रीनलँड हा डेन्मार्कच्या अखत्यारीतील एक निम-स्वायत्त प्रदेश आहे. डेन्मार्क आणि ग्रीनलँडच्या नेत्यांनी अमेरिकेचा हा प्रस्ताव पूर्णपणे फेटाळून लावला आहे. "बेटाचे भविष्य येथील जनता आणि डेन्मार्कच ठरवेल," अशी भूमिका त्यांनी घेतली आहे.

शीत युद्धाच्या काळात अमेरिकेने येथे अणुबॉम्ब आणि क्षेपणास्त्रे तैनात करण्याची योजना आखली होती. परंतु, तांत्रिक आव्हाने आणि डेन्मार्कचा विरोध यामुळे ही योजना तेव्हा बारगळली होती. आता पुन्हा एकदा ट्रम्प यांनी हा जुना वाद उकरून काढला आहे.

डेन्मार्क हा अमेरिकेचा नाटोमधील महत्त्वाचा मित्रदेश आहे. मात्र, ट्रम्प यांच्या आक्रमक भूमिकेमुळे मित्रराष्ट्रांमध्ये अस्वस्थता निर्माण झाली आहे. आर्क्टिकमधील सागरी मार्ग आणि लष्करी तैनात करण्यावरून निर्माण झालेला हा वाद जागतिक सुरक्षा समीकरणांवर मोठा परिणाम करू शकतो.