अधिक मास २०२६: दहा पट अधिक पुण्य मिळवून देणारा पुरुषोत्तम मास; सुख-समृद्धीसाठी 'या' उपासना करा!

Adhik Maas 2026: अधिक मास आणि विष्णू भक्ती! कुंडलीतील दोष दूर करण्यासाठी आणि अंतर्बाह्य शुद्धीसाठी करा 'हे' २० सोपे उपाय.

१७ मे २०२६ रोजी पवित्र अधिक ज्येष्ठ मासाला(Adhik Maas 2026) सुरुवात झाली असून १५ जून २०२६ रोजी या महिन्याची सांगता होणार आहे. हिंदू धर्मशास्त्रात या महिन्याला 'पुरुषोत्तम मास' असेही संबोधले जाते. या विशेष ३० दिवसांच्या काळात शास्त्रोक्त पद्धतीने आणि मनोभावे भगवान विष्णूंची उपासना केल्यास भक्तांना जीवनात अफाट लाभ आणि आध्यात्मिक उन्नती मिळते, हे निश्चित. ज्योतिष आणि धर्मशास्त्राच्या दृष्टिकोनातून अधिक मासात करावयाच्या २० सर्वोत्तम उपासना आणि त्यांचे महत्त्व जाणून घेऊ. 

हे ही वाचा : अधिक मास २०२६: अधिक महिन्यात विवाहित मुलीने आईची ओटी का भरावी? सविस्तर वाचा

१. भगवान महाविष्णूंचे दिव्य घर 
अधिक मास हा नेहमीच्या कालगणनेपेक्षा 'अधिक' असल्याने तो अफाट पुण्य देणारा महिना मानला जातो. आपल्या प्राचीन अथर्ववेदात या विशेष मासाचा गौरव करताना, त्याला साक्षात भगवान महाविष्णूंचे निवासस्थान म्हटले गेले आहे. ग्रंथातील सूक्तानुसार, 'त्रयोदशो मास: इन्द्रस्य गृह:।' म्हणजेच हा तेरावा महिना ईश्वराचे परम पवित्र घर आहे.

२. अधिक मासाचे अधिपती आणि अवतार पूजा
या अधिक महिन्याचे स्वामी स्वतः भगवान विष्णू म्हणजेच 'पुरुषोत्तम' आहेत, अशी पौराणिक मान्यता आहे. या मासाची मूळ कथा भगवान श्रीकृष्णाचा अवतार आणि नृसिंह अवतार यांच्या अलौकिक लीलेशी अत्यंत जवळून निगडित आहे. म्हणूनच या संपूर्ण महिन्यात प्रामुख्याने भगवान श्रीकृष्ण आणि भगवान नृसिंह देव यांची मनोभावे पूजा-अर्चा केली जाते.

३. धार्मिक कथांचे पारायण आणि वैकुंठप्राप्ती
या पवित्र काळात घराघरांमध्ये भगवद्गीता, श्रीराम कथा, गजेंद्र मोक्ष कथा आणि नृसिंह कथा यांचे मनोभावे पारायण केले जाते. त्या दृष्टीने या ग्रंथांचे वाचन किंवा श्रवण करणे ही अत्यंत फलदायी उपासना मानली जाते. जी व्यक्ती या महिन्यात नियमांचे पालन करून व्रत-वैकल्ये करते, ती सर्व पापांतून मुक्त होऊन मरणोत्तर तिला वैकुंठप्राप्ती होते, अशी श्रद्धा आहे.

४. दारिद्र्य आणि दु:खाचे समूळ उच्चाटन
अधिक मासात केलेला कोणताही विधी किंवा देवधर्म हा सामान्य दिवसांपेक्षा अनेक पटीने जास्त फळ देणारा ठरतो. या मासात घरोघरी केलेले पूजा-पाठ, धार्मिक कृत्ये आणि गरजू व्यक्तींना केलेले दानधर्म यामुळे कुटुंबातील कायमस्वरूपी दारिद्र्य आणि मानसिक क्लेश नष्ट होतात. या उपायांमुळे व्यक्ती आपल्या सर्व प्रापंचिक दु:खांतून आणि संकटांतून सहजपणे तरून जाते.

५. भक्त प्रल्हादासारखी मनोभावे साधना
ज्याप्रमाणे बालभक्त प्रल्हादाने कठीण काळातही अखंड जप, तप आणि साधना करून भगवान नृसिंहाचा वरदहस्त मिळवला आणि त्यांना प्रसन्न केले, तोच आदर्श आपण ठेवला पाहिजे. या महिन्यात भाविकांनी आपल्या मनोकामना पूर्ण करण्यासाठी काया, वाचा आणि मनाने भगवंताची अखंड उपासना केली असता, त्यांनाही ईश्वरी अनुभूती आणि भगवद्प्राप्ती सहज शक्य होते.

हे ही वाचा : Ganga Dussehra 2026: १७ मे रोजी अधिक मास आणि गंगा दशहरा उत्सवास प्रारंभ; रामसेतू बांधणीचाही मुहूर्त हाच!

६. विष्णूंच्या ३३ अवतारांचे विशेष पूजन
या महिन्याचे आणखी एक मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये भगवान महाविष्णूंच्या ३३ दिव्य अवतारांची आणि नामांची विशेष पूजा केली जाते. यामध्ये विष्णू, जिष्णू, महाविष्णू, हरि, कृष्ण, भधोक्षज, केशव, माधव, राम, अच्युत, पुरुषोत्तम, गोविंद, वामन, श्रीश, श्रीकांत, नारायण, मधुरिपु, अनिरुद्ध, त्रीविक्रम, वासुदेव, यगत्योनि, अनंत, विश्वाक्षिभूषण, शेषशायिन, संकर्षण, प्रदुम्न, दैत्यारि, विश्वतोमुख, जनार्दन, धारावास, दामोदर, मघार्दन आणि श्रीपती या नावांचा समावेश होतो.  

७. देवघरात अखंड दीप आराधना
अधिक मासात घरामध्ये सकारात्मक ऊर्जेचा प्रवाह अखंड वाहता राहण्यासाठी अग्नी देवतेची पूजा केली जाते. जर तुमच्या देवघरात भगवान विष्णूंचे प्रतीक असलेला पवित्र शाळीग्राम असेल, तर त्याच्या बाजूला महिनाभर अखंड दीप तेवत ठेवला जातो. हा दिवा घरात ठेवून वास्तूतील नकारात्मकता नष्ट होते आणि सुख-समृद्धीचे आगमन होते.

८. भगवद्गीतेच्या १४ व्या अध्यायाचे पठण
पुरुषोत्तम मासाचे निमित्त साधून प्रत्येक हिंदू कुटुंबात भगवद्गीतेचे नियमित पठण करणे अत्यंत लाभदायी आणि मोक्षदायी मानले जाते. या काळात संपूर्ण गीतेचे वाचन शक्य नसले, तरी गुणात्रयविभागयोग नावाचा 'चौदावा अध्याय' रोज आवर्जून म्हटला पाहिजे. या अध्यायाच्या पठणाने मनातील गोंधळ दूर होऊन बुद्धीला सात्त्विक तेज प्राप्त होते.

९. 'ऊँ नमो भगवते वासुदेवाय' महामंत्र जप
कोणत्याही कठीण विधींमध्ये न पडता अत्यंत सोप्या पद्धतीने भगवंताची कृपा मिळवण्याचा मार्ग म्हणजे नामस्मरण होय. या पूर्ण महिन्यात 'ऊँ नमो भगवते वासुदेवाय' या अतिशय शक्तिशाली आणि द्वादशाक्षर विष्णू मंत्राचा अखंड जप करावा. रोज सकाळी किंवा संध्याकाळी वेळ काढून किमान १०८ वेळा हा जप केल्याने मानसिक शांतता लाभते.

१०. पुरुषोत्तम महात्म्य ग्रंथाचे वाचन
अधिक मासाची प्राचीन पार्श्वभूमी, त्याचे नियम आणि विधी समजून घेण्यासाठी एका विशेष ग्रंथाची निर्मिती केली गेली आहे. या महिन्यात रोज पुरुषोत्तम महात्म्याचे शांत चित्ताने पठण किंवा श्रवण करता येईल. या ग्रंथातील कथा ऐकल्याने मानवाच्या विचारांमध्ये सकारात्मक बदल घडून येतो, अशी धार्मिक मान्यता आहे.

११. दीपदान, ध्वजदान आणि अन्नदानाचे महत्त्व
अधिक महिन्यात दैनंदिन जीवनात केलेल्या लहान-सहान धार्मिक विधींना आणि दानाला शास्त्रामध्ये सर्वोच्च स्थान दिले गेले आहे. या पवित्र महिनाभरात मंदिरात किंवा नदीकाठी दीपदान करणे, मंदिरावर ध्वजदान करणे किंवा भुकेलेल्यांना अन्नदान करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. हे दान आपल्या पितरांना तृप्त करते आणि कुळाला आशीर्वाद देते.

१२. गोमातेची सेवा आणि हिरवा चारा
हिंदू संस्कृतीत गोमातेला अत्यंत पूजनीय मानले असून तिच्यामध्ये ३३ कोटी देवतांचा वास असतो, असे मानले जाते. म्हणून या अधिक मासाच्या काळात शक्य असेल तेव्हा, जवळच्या गोशाळेत जाऊन किंवा दारी आलेल्या गाईला ताजा आणि हिरवा चारा द्यावा. गोमातेच्या या लहानशा सेवेने कुंडलीतील अनेक मोठे ग्रहदोष लगेच शांत होतात.

हे ही वाचा : Numerology: तुमची जन्मतारीख सांगेल तुमची 'ती' एक सवय; ज्यामुळे लोक तुमच्यावर होतात नाराज!

१३. एकभुक्त राहून सात्त्विक धान्य दान
या मासात स्वतःच्या जिभेवर ताबा ठेवून एकवेळ उपवास करत 'एकभुक्त' राहण्याचा नियम पाळला जातो. स्वतः उपाशी न राहता, आपल्या वाटणीचे एकवेळचे जेवण किंवा कोरडे सात्त्विक धान्य गरजू ब्राह्मणांना अथवा गरिबांना दान द्यावे. यामध्ये प्रामुख्याने गहू, तांदूळ, डाळ, कणिक, मीठ, मोहरी, जिरे, दूध, दही, आवळे आणि पान-सुपारी यांचा समावेश असावा.

१४. तामसी अन्न आणि व्यसनांचा पूर्ण त्याग
अधिक महिन्यात चातुर्मास किंवा पवित्र श्रावण महिन्याप्रमाणेच कडक स्वयंशिस्त आणि सात्त्विकता पाळली जाते. या ३० दिवसांच्या काळात घरामध्ये कांदा, लसूण, मांसाहार, मद्य आणि इतर अमली पदार्थांचा वापर पूर्णपणे वर्ज्य (त्याग) करावा. सात्त्विक आहाराच्या सेवनाने शरीरातील आणि मनातील तामसी वृत्ती नष्ट होते.

१५. भौतिक शुभ कार्ये वर्ज्य, अध्यात्मावर भर
अधिक महिना हा धार्मिक दृष्ट्या अत्यंत शुभ आणि पवित्र असला, तरी या काळात भौतिक सुखांशी संबंधित कार्ये केली जात नाहीत. यामध्ये साखरपुडा, लग्न, मुंज, गृहप्रवेश किंवा नवीन मोठी खरेदी यांसारखी शुभ कार्ये करणे शास्त्रानुसार वर्ज्य मानले आहे. कारण हा महिना पूर्णपणे अध्यात्मिक प्रगतीवर लक्ष केंद्रित करून पुण्य मिळवण्यासाठी राखीव असतो.

१६. सर्वार्थसिद्धी आणि अमृतसिद्धी योगांचा महासंयोग
यंदाच्या अधिक मासात अनेक दुर्मिळ ज्योतिषीय योग एकाच वेळी जुळून आले आहेत, जे या महिन्याचे महत्त्व वाढवतात. या काळात सर्वार्थसिद्धी योग, द्विपुष्कर योग आणि अमृतसिद्धी योग यांसारखे महायोग असल्यामुळे यादिवशी केलेले दान-धर्म अधिक प्रभावी ठरतात. या शुभ योगांवर केलेल्या उपायांमुळे कामातील सर्व अडथळे दूर होतात.

१७. विष्णुसहस्रनाम श्रवणाने वास्तू शुद्धी
या पूर्ण महिन्यात रोज घरात किंवा कामाच्या ठिकाणी भगवान विष्णूंचे 'विष्णुसहस्रनाम' ऐकण्याला आणि पठण करण्याला अतिशय महत्त्वाचे स्थान आहे. विष्णूंची ही हजार नामे जेव्हा आपल्या कानावर पडतात, तेव्हा घरात एका अद्भुत सकारात्मक वातावरणाची निर्मिती होते. यामुळे घरातील कौटुंबिक कलह, नैराश्य आणि दारिद्र्य दूर पळते.

१८. पौराणिक ग्रंथांचे पारायण आणि १० पट अधिक फळ
धर्मशास्त्रात असे स्पष्ट सांगितले आहे की, अधिक मासात केलेल्या छोट्याशा व्रत-वैकल्यांना इतर सामान्य दिवसांपेक्षा तब्बल १० पट अधिक फळ मिळते. या सुवर्णकाळाचा लाभ घेण्यासाठी देवी भागवत, विष्णू पुराण आणि श्रीमद्भागवत पुराण यांसारख्या महान धार्मिक ग्रंथांचे घरात शांतपणे पारायण करावे.

१९. कुंडलीतील दोषांचे निवारण आणि आत्मिक उन्नती
आध्यात्मिक आणि मानसिक उन्नतीसाठी हा महिना निसर्गाने आपल्याला दिलेली एक मोठी पर्वणीच मानली पाहिजे. या काळात कोणतीही पूजा किंवा नामस्मरण पूर्ण श्रद्धेने केले, तर कुंडलीतील पितृदोष, कालसर्प दोष किंवा गुरु ग्रहाचे दोष दूर होतात. या साधनेमुळे व्यक्तीला मानसिक शांततेसोबतच अपार पुण्याची प्राप्ती होते.

२०. शरीराची आणि मनाची अंतर्बाह्य शुद्धी
केवळ धार्मिक दृष्टिकोनातूनच नव्हे, तर आरोग्यवर्धनाच्या आणि आरोग्याच्या दृष्टीनेही अधिक मास 'अधिक' फायदेशीर मानला गेला आहे. या काळात पाळलेले उपवास आणि सात्त्विक आहारामुळे शरीरातील विषारी घटक बाहेर पडण्यास मदत होते. या संयमित जीवनशैलीमुळे आपल्या देहाची व मनाची अंतर्बाह्य शुद्धी होऊन आरोग्य उत्तम राहते.