जगातील शक्तिशाली महिला ठरली 'पुरुष'! स्पर्धेत भल्याभल्यांना पाणी पाजलं, पण तिथेच...

या प्रकरणावरून आता नवीन वाद आणि नवे प्रश्न निर्माण झाले आहेत. हा वाद एका खेळापुरता आणि एका खेळाडूपुरता मर्यादित नाही. ज्यात शक्ती, ताकद, स्टॅमिना.. या गोष्टी महत्त्वाच्या ठरतात.

अर्लिंग्टन - अमेरिकेच्या टेक्सास प्रांतातील हे शहर. गेल्या आठवड्यात येथे जगातील एक अतिशय प्रतिष्ठेची स्पर्धा सुरू होती. 'वर्ल्डस स्ट्रॉगेस्ट वुमन कॉम्पिटिशन'! जगातील सर्वात शक्तिशाली महिला कोण हे या स्पर्धेत ठरणार होतं. विजेतेपदासाठी अनेक दावेदार होते पण अमेरिकेच्या जेमी बुकरनं या स्पर्धेत भल्याभल्यांना पाणी पाजलं आणि जगातील सर्वात शक्तिशाली महिलेचा किताब जिंकला !

...पण इथेच वादाची ठिणगी पेटली. आयोजकांनी दोन दिवसांतच तिचा हा किताब परत घेतला आणि उपविजेत्या ब्रिटनच्या अँड्रिया थॉम्पसनला विजेती घोषित करण्यात आलं. पण का? जेमीचा किताब का काढून घेण्यात आला? कारण आयोजकांच्या म्हणण्यानुसार, जेमी जन्मानं पुरुष होती आणि ही माहिती तिनं दडवून ठेवली होती. स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी तिनं आयोजकांना ही माहिती दिली नव्हती. 

या प्रकरणावरून आता नवीन वाद आणि नवे प्रश्न निर्माण झाले आहेत. हा वाद एका खेळापुरता आणि एका खेळाडूपुरता मर्यादित नाही. ज्यात शक्ती, ताकद, स्टॅमिना.. या गोष्टी महत्त्वाच्या ठरतात. त्या महिला क्रीडा स्पर्धामध्ये गेली अनेक वर्षे हा प्रश्न उपस्थित केला जातोय. अगदी ऑलिम्पिक स्पर्धाही या वादातून सुटलेल्या नाहीत. जन्मानं पुरुष असलेले आणि नंतर महिला झालेले, ट्रान्सजेंडर खेळाडू महिला वर्गात खेळू शकतात का, हा कायम वादाचा विषय राहिला आहे. हा विषय अतिशय संवेदनशील आहे. एका बाजूला ओळख आणि सन्मानाचा मुद्दा आहे, तर दुसऱ्या बाजूला निष्पक्षता आणि महिला क्रीडा स्पर्धाच्या अस्तित्वाचा. यामुळे आगामी काळात क्रीडा संस्थांना आता अधिक ठोस आणि स्पष्ट नियम बनवावे लागतील. भविष्यात महिलांच्या क्रीडा स्पर्धांचे नियमही बदलले जातील. अर्थात त्याची तयारीही कधीपासूनच सुरू झाली आहे. त्यामुळे काही क्रीडा स्पर्धामध्ये जन्माने पुरुष असलेल्या आणि नंतर ट्रान्सजेंडर झालेल्या खेळाडूंना महिला गटात खेळण्यास परवानगी नाही.

स्पर्धा समितीनं अधिकृत निवेदनात म्हटलं आहे, आम्हाला नंतर कळलं की, महिला वर्गात भाग घेणारी एक खेळाडू जन्मानं पुरुष होती. जर ही माहिती आधी दिली असती, तर तिला महिला वर्गात खेळण्याची अनुमती मिळाली नसती. आमचे नियम स्पष्ट आहेत- खेळाडूनं आपल्या जन्माच्या आधारावर ठरलेल्या वर्गातच खेळायला हवं. याच कारणानं आम्ही आता जेमीला स्पर्धेतून अपात्र ठरवलं आहे.. आयोजकांना जेमीचे काही जुने व्हिडीओही मिळाले, ज्यात जेमीनं स्वतःला 'ट्रान्स वुमन' म्हटलं होतं. या प्रकरणानंतर जेमीच्या प्रमुख स्पॉन्सरनंही तिच्याबरोबरचा करार तातडीनं रद्द केला आहे. त्यांचं म्हणणं आहे, आम्ही ओळखीच्या आधारावर भेदभाव करत नाही; पण स्पर्धेशी संबंधित महत्त्वाची माहिती लपवणं हा नियमांचा भंग आहे. याच कारणानं आम्ही जेमीशी असलेला करार तत्काळ रद्द करत आहोत..

अनेक माजी विजेत्या, खेळाडू आणि प्रशिक्षकांनी अॅड्रिया थॉम्पसनलाच 'खरी विजेती' म्हटलं आहे. तीन वेळा चॅम्पियन राहिलेल्या रेबेका रॉबर्ट्स म्हणतात, हा कुणाच्या ओळखीचा प्रश्न नाही; पण महिलावर्ग सुरक्षित आणि निष्पक्ष राहणं खूप गरजेचं आहे. ताकदप्रधान खेळांमध्ये जन्मआधारित फरक खूप महत्त्वाचे ठरतात. त्यांची ही प्रतिक्रियाही जगभर चर्चेचा विषय ठरते आहे.