Lokmat AI ची अद्भूत दुनिया: सायबर सुरक्षा आणि विद्यार्थी : डिजिटल युगातील नवी जबाबदारी

Lokmat AI ची अद्भूत दुनिया: सायबर सुरक्षा (Cyber Security) हा विषय महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे.

Lokmat AI ची अद्भूत दुनिया: आजचा विद्यार्थी मोबाइल, इंटरनेट, ऑनलाइन क्लासेस, डिजिटल पेमेंट आणि सोशल मीडियाशी घट्ट जोडलेला आहे. शाळेची माहिती, स्पर्धा परीक्षांचे अर्ज, शिष्यवृत्ती अर्ज, बँकेचे व्यवहार सर्व काही ऑनलाइन झाले आहे. पण, जिथे संधी आहे तिथे धोकेही आहेत. म्हणूनच सायबर सुरक्षा (Cyber Security) हा विषय महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे.

सायबर गुन्हे म्हणजे संगणक, मोबाइल किंवा इंटरनेटद्वारे केलेली फसवणूक. महाराष्ट्रात अनेक प्रकारचे सायबर गुन्हे दिसून येतात.

- बनावट लिंक पाठवून पैसे काढणे.
- सोशल मीडिया अकाउंट हॅक करणे.
- ओटीपी मागून बँक खात्यातून रक्कम काढणे.
- ऑनलाइन परीक्षा किंवा नोकरीसाठी बनावट वेबसाइट तयार करणे.
- विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्तीच्या नावाखाली फसवणे.

प्रमुख करिअर पर्याय

- एथिकल हॅकर
- सायबर सिक्युरिटी अॅनालिस्ट
- डिजिटल फॉरेन्सिक एक्स्पर्ट
- नेटवर्क सिक्युरिटी इंजिनिअर
- इन्फॉर्मेशन सिक्युरिटी ऑडिटर
- विद्यार्थ्यांनी संगणकशास्त्र, नेटवर्किंग, प्रोग्रामिंग, डेटा सुरक्षा या क्षेत्रात उज्ज्वल भविष्य.

संरक्षण यंत्रणा

महाराष्ट्र सरकारने सायबर गुन्ह्यांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी विशेष यंत्रणा उभारली आहे. महाराष्ट्र सायबर हा विभाग ऑनलाइन फसवणूक, डेटा चोरी आणि हॅकिंग प्रकरणांचा तपास करतो. जनजागृती मोहीम, शाळा महाविद्यालयांमध्ये कार्यशाळा आणि डिजिटल सुरक्षिततेबाबत मार्गदर्शन केले जाते. विद्यार्थ्यांनी १९३० या राष्ट्रीय सायबर हेल्पलाईन क्रमांकाची माहिती ठेवावी. तसेच अधिकृत सायबर क्राइम पोर्टलवर तक्रार कशी नोंदवायची हे समजून घ्यावे. विद्यार्थ्यांसाठी करिअरची मोठी संधी सायबर सुरक्षा हे केवळ धोके टाळण्याचे साधन नाही, तर भविष्यातील प्रभावी करिअर क्षेत्र आहे. महाराष्ट्रातील पुणे, मुंबई, नागपूर, नाशिक या शहरांमध्ये आयटी उद्योग मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे.

भविष्याचा विचार

आगामी काळात परीक्षा, नोकरी प्रक्रिया, सरकारी सेवा, बँकिंग, आरोग्य सर्व काही डिजिटल होणार आहे. त्यामुळे सायबर सुरक्षा ही मूलभूत कौशल्य ठरणार आहे. महाराष्ट्रातील युवकांनी या क्षेत्रात प्रावीण्य मिळवले तर ते केवळ स्वतः सुरक्षित राहणार नाहीत, तर समाजालाही सुरक्षित ठेवतील.

स्वतःची डिजिटल सुरक्षा कशी वाढवावी?

- मजबूत आणि वेगळे पासवर्ड वापरावेत.
- ओटीपी, पिन किंवा बँक माहिती कोणालाही देऊ नये.
- संशयास्पद लिंकवर क्लिक करू नये.
- सोशल मीडियावर वैयक्तिक माहिती मर्यादित ठेवावी.
- टु फॅक्टर ऑथिन्टेकेशन वापरावे.
- सार्वजनिक वाय-फाय वापरताना काळजी घ्यावी.

Cyber Security : A Must for Digital Students

Cyber security protects data, identity, and money in the online world. With rising digital usage, students must learn safe internet practices and can build strong careers in this field. In the digital age, awareness is the strongest shield.

लक्षात ठेवा

सायबर सुरक्षा ही केवळ तंत्रज्ञानाची बाब नाही, ती जागरूकतेची बाब आहे. शाळा आणि महाविद्यालयांची भूमिका, शैक्षणिक संस्थांनी विद्यार्थ्यांना डिजिटल साक्षरता आणि सायबर सुरक्षेचे प्रशिक्षण देणे आवश्यक आहे. वर्कशॉप, सेमिनार आणि प्रत्यक्ष उदाहरणांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांमध्ये सुरक्षित इंटरनेट वापराची सवय निर्माण केली पाहिजे.

- इंजि. अविनाश जाधव (एआय आणि टेक एज्युकेटर)