दारूबंदी नव्हे, पुनर्वसन: जागृती सेंटरची महाराष्ट्रातील व्यसनमुक्तीची नवी वाट

दारूचं व्यसन कुठेही शिरतं आणि कुटुंब आतून उद्ध्वस्त करतं, पण या संकटातून बाहेर पडणं शक्य आहे.

घरात एखाद्याला दारूचं व्यसन लागलं की सगळ्यात आधी कुटुंब मोडतं. आई-वडील रात्री झोपत नाहीत, बायको घाबरून असते, मुलं शाळेत जाताना काळजीत असतात. महिन्याचे पैसे संपतात, भांडणं होतात आणि घर शांत राहत नाही. हे फक्त एखाद्या शहरात होतं असं नाही. महाराष्ट्रात विदर्भापासून ते मुंबईच्या चाळीपर्यंत, खेड्यापासून ते नागरी भागापर्यंत, दारूचं व्यसन कुठेही शिरतं आणि कुटुंब आतून उद्ध्वस्त करतं. पण या संकटातून बाहेर पडणं शक्य आहे. खरी मदत कुठे मिळते हे जर माहित असलं, तर बरंच काही बदलू शकतं. आज त्याच मदतीबद्दल बोलूया.

ही समस्या फक्त एका ठिकाणीच आढळत नाही. महाराष्ट्रात विदर्भापासून ते मुंबईच्या चाळीपर्यंत, खेड्यापासून ते नागरी भागापर्यंत, दारूचं व्यसन कुठेही शिरतं आणि कुटुंब आतून उद्ध्वस्त करतं. ही समस्या हळूहळू वाढत जाते आणि कुटुंबातील प्रत्येक व्यक्तीवर परिणाम करते. पण या सगळ्यात एक महत्त्वाची गोष्ट आहे. या संकटातून बाहेर पडणं शक्य आहे. योग्य वेळी योग्य मदत मिळाली, तर आयुष्य पुन्हा मार्गावर येऊ शकतं. खरी मदत कुठे मिळते हे जर माहित असलं, तर बरंच काही बदलू शकतं. आज त्याच मदतीबद्दल बोलूया.

महाराष्ट्रातील मद्यपानाची वाढती समस्या

महाराष्ट्रात मद्यपानाचं व्यसन हे एक मोठं सार्वजनिक आरोग्याचं संकट बनलं आहे. National Mental Health Survey च्या आकडेवारीनुसार, भारतात दारूचं व्यसन असलेल्या लाखो लोकांपैकी फारच कमी जण उपचार घेतात. बाकी सगळे गप्प राहतात आणि वर्षानुवर्षे त्रास सहन करतात.

का गप्प राहतात? कारण समाजाची भीती. "दारुडा" असं लेबल लागेल, शेजारी काय म्हणतील, नोकरी जाईल का, मुलांच्या शाळेत कळेल का, अशा हजार विचारांनी कुटुंब मदत मागायला कचरतं. आणि त्यात वर्षं निघून जातात. समस्या आणखी गंभीर होत जाते.

पण दारू व्यसनमुक्ती साठी मदत मागणं हे कमजोरपणाचं लक्षण नाही. ती हिम्मत आहे. नशामुक्ती केंद्र बद्दल माहिती नसल्यामुळे अनेक कुटुंबं वाट चुकतात. योग्य वेळी योग्य उपचार मिळाले तर आयुष्य नक्की बदलतं. उशीर करण्यात कुणाचंच भलं नाही.

व्यसनमुक्तीसाठी योग्य उपचार का महत्त्वाचे?

"तो सोडेल आपणहून" किंवा "घरी समजावून सांगू" असा विचार अनेक कुटुंबं वर्षानुवर्षे करत राहतात. पण दारूचं व्यसन हा इच्छाशक्तीचा प्रश्न नाही. हा एक आजार आहे. जसं मधुमेहावर डॉक्टरकडे जावं लागतं, तसंच यावर तज्ज्ञांची मदत घेणं गरजेचं असतं.

व्यावसायिक उपचारांत सगळ्यात आधी होतो शरीरशुद्धी प्रक्रिया म्हणजे शरीरातून दारूचे विष सुरक्षितपणे काढणे. हे वैद्यकीय देखरेखीखाली व्हायला हवं कारण अचानक बंद केल्यास शरीराला धोका होऊ शकतो. त्यानंतर समुपदेशन सत्रे घेतली जातात ज्यात व्यसनाच्या मुळाशी जाऊन मानसिक कारणं समजून घेतली जातात. मग असतो बारा टप्प्यांचा पुनर्वसन मार्ग जो जगभर मान्य झालेला उपचाराचा मार्ग आहे. हे सगळं एकट्याने घरी करणं खरोखरच जड असतं.

व्यसनमुक्ती रुग्णालयात या सगळ्या गोष्टी एकाच छताखाली मिळतात. म्हणूनच तज्ज्ञांच्या देखरेखीखालील पुनर्वसन उपचार हे घरच्या उपायांपेक्षा खूप जास्त प्रभावी ठरतात.

जागृती रिहॅबिलिटेशन: मुंबईतील विश्वसनीय आधार

मुंबईत अनेक केंद्रं आहेत, पण प्रत्येक ठिकाण सारखं नसतं. काही ठिकाणी फक्त शरीरशुद्धी प्रक्रिया केली जाते, तर काही ठिकाणी उपचार अपूर्ण राहतात. पण नशामुक्ती केंद्र मुंबई म्हणून जागृती रिहॅबिलिटेशन सेंटर हे एक वेगळं आणि विश्वासार्ह नाव आहे. गेल्या अनेक वर्षांत जागृतीने मुंबई आणि महाराष्ट्रातील शेकडो कुटुंबांना नवी सुरुवात दिली आहे.

जागृतीचं काम डॉ. अमर शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली चालतं. ते एक अनुभवी मनोचिकित्सक आहेत आणि व्यसनमुक्तीच्या क्षेत्रात त्यांचा दीर्घ अनुभव आहे. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली जागृतीचा नशामुक्ती केंद्र कार्यक्रम चालतो जो रुग्णाच्या शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक गरजा लक्षात घेऊन तयार केलेला आहे.

जागृतीची केंद्रं मुंबई आणि आसपास वेगवेगळ्या ठिकाणी आहेत. मालाड पूर्व, मालाड पश्चिम, नवी मुंबई आणि ठाणे इथे केंद्रं असल्यामुळे तुमच्या घराजवळच मदत मिळू शकते. लांब प्रवास करण्याची गरज नाही. जागृती सोबत असल्यावर एक प्रकारचा दिलासा मिळतो कारण मदत जवळ आहे हे कळतं.

जागृतीमध्ये विशिष्ट समुपदेशन पद्धती वापरली जाते, जी दारूच्या व्यसनाचं मूल्यमापन आणि उपचार यासाठी खास विकसित केलेली आहे. मद्यपान उपचारासाठी जागृतीकडे शरीरशुद्धी प्रक्रियेपासून पुढील देखभाल योजनेपर्यंत सगळं एकत्र मिळतं. दारू व्यसनमुक्ती केंद्र म्हणून जागृतीचा दृष्टिकोन वेगळा आहे कारण इथे रुग्णाला "रुग्ण" नाही तर "माणूस" म्हणून वागणूक दिली जाते. त्याची चूक नाही, त्याला मदत हवी आहे, हा विचार जागृतीच्या प्रत्येक कामात दिसतो.

जागृती रिहॅबिलिटेशन सेंटर हे मानसिक आजार आणि व्यसनमुक्तीसाठी सर्वात विश्वासार्ह केंद्रांपैकी एक आहे. १८+ वर्षांचा क्लिनिकल अनुभव, ८२,०००+ यशस्वी पुनर्वसन आणि ४०+ तज्ज्ञ डॉक्टरांची टीम यांच्या आधारावर येथे दिली जाणारी सेवा ही खरोखरच विश्वास ठेवता येईल अशी काळजी आहे.

सुरुवात कशी करावी

तुम्हाला सुरुवात कुठून करावी हे समजत नसेल तरीही थांबू नका. पहिलं पाऊल उचलणं कठीण वाटू शकतं, पण तेच बदलाची सुरुवात असते. सुरुवात सोपी करण्यासाठी तुम्ही हे काही छोटे टप्पे पाळू शकता:

• समस्या मान्य करा आणि ती लपवू नका
• विश्वासार्ह ठिकाणाबद्दल माहिती घ्या
• तज्ज्ञांशी बोलून योग्य मार्गदर्शन घ्या
• कुटुंबात शांतपणे संवाद सुरू करा
• रुग्णावर दोष न देता त्याला समजून घेण्याचा प्रयत्न करा
• छोट्या बदलांपासून सुरुवात करा आणि सातत्य ठेवा

लक्षात ठेवा, मोठा बदल एकाच दिवसात होत नाही. पण योग्य दिशेने टाकलेलं एक छोटं पाऊलही आयुष्य बदलू शकतं.

कुटुंबाची साथ: पुनर्वसनातील महत्त्वाचा भाग

हे वाचणाऱ्या तुम्ही जर एखाद्याची आई, बाबा, बायको, नवरा किंवा मुलगा असाल तर एक गोष्ट मनात ठेवा. तुमची साथ हीच या प्रवासातली सगळ्यात मोठी ताकद आहे. अशा वेळी मनात राग, चिंता, भीती आणि थकवा अशा अनेक भावना एकाच वेळी येऊ शकतात. पण या सगळ्यातही तुमचं साथ देणं खूप महत्त्वाचं ठरतं. कारण रुग्णाला सगळ्यात जास्त गरज असते ती आपल्या माणसांच्या समजुतीची आणि आधाराची.

पुनर्वसन फक्त रुग्णाचा प्रवास नाही. ते संपूर्ण कुटुंबाचा प्रवास असतो. या प्रक्रियेत प्रत्येक सदस्याला बदल स्वीकारावा लागतो आणि एकमेकांना समजून घ्यावं लागतं. जागृतीमध्ये कुटुंब समुपदेशन सत्रे दिली जातात ज्यात कुटुंबाला शिकवलं जातं की कसं बोलायचं, कसं पाठबळ द्यायचं आणि स्वतःची काळजी कशी घ्यायची. योग्य संवाद कसा साधायचा, रुग्णाला दोष न देता त्याला कसं समजून घ्यायचं, या गोष्टीही शिकवल्या जातात.

या सगळ्या प्रक्रियेत राग येणं, रडणं, थकणं हे पूर्णपणे स्वाभाविक आहे. काही दिवस चांगले जातात, काही दिवस कठीण वाटतात. पण अशा वेळी हार मानू नका. संयम ठेवा आणि सातत्य ठेवा. अनेक कुटुंबांनी हा प्रवास पूर्ण केला आहे आणि आज ते सांगतात की हा निर्णय त्यांच्या आयुष्यात बदल घडवणारा ठरला. योग्य साथ आणि योग्य मार्गदर्शन मिळाल्यास बदल नक्की शक्य आहे. तुम्हीही करू शकता.

एक पाऊल पुढे टाका

व्यसन संपवता येतं. हे शब्द नाहीत, हे जागृतीमधून बाहेर पडून आज नवं आयुष्य जगणारी माणसं दाखवतात. त्यांनी एक निर्णय घेतला होता आणि तो निर्णय सगळं बदलून गेला. तुमच्या घरात जर कोणाला या समस्येचा सामना करावा लागत असेल तर आज एक छोटी सुरुवात करा. माहिती घ्या, फोन करा, विचारा. मदत मागणं कमजोरी नाही, ती सुरुवात आहे एका चांगल्या उद्याची. नशामुक्ती केंद्र महाराष्ट्र मध्ये तुमच्यासाठी मदत उपलब्ध आहे. जागृती सोबत आहे.