सुरक्षित वर्गखोल्यांकडे वाटचाल: 'द माइंड सिंक'सोबत सिंहगड स्कूल्सचा प्रवास

विद्यार्थी आता आपल्या भावना व्यक्त करण्यासाठी योग्य साधने आणि तणावाखाली शांत राहण्याची क्षमता विकसित करत आहेत, ज्यामुळे ते आपल्या कुटुंब आणि समुदायावर सकारात्मक प्रभाव टाकत आहेत.

सिंहगड स्कूल्सच्या विविध कॅम्पसमध्ये द माइंड सिंक या भारतातील पहिल्या समर्पित मानसिक आरोग्य अभ्यासक्रमाच्या समावेशामुळे एक महत्त्वपूर्ण परिवर्तन घडत आहे. पारंपरिक शैक्षणिक पद्धतीपलीकडे जाऊन संस्थेने भावनिक सक्षमता (Emotional Resilience) याला यशस्वीपणे प्राधान्य दिले आहे. या यशाचे प्रतिबिंब सिंहगड स्कूल्सच्या सर्व शाखांमधील विद्यार्थ्यांच्या गुणांमध्ये दिसून येते, जिथे प्रत्येक शाखेत 95% पेक्षा जास्त विद्यार्थ्यांनी आत्मजागरूकतेत लक्षणीय प्रगती दर्शविली आहे — आंबेगाव – 98.80%, कोंढवा – 98.91%, वारजे – 98.94%, वडगाव – 99.78%, कमलापूर – 99.53%, सोलापूर – 99.78%, पंढरपूर – 95.40% आणि लोणावळा – 99.78%.

हे आकडे मुलांच्या वर्तन आणि अभिव्यक्तीत झालेला सकारात्मक बदल स्पष्टपणे दर्शवतात. भावनिक जाणीव शिकणारे विद्यार्थी स्वतःबद्दल अधिक आत्मविश्वासपूर्ण होत आहेत, वर्गात आणि पालकांशी अधिक मोकळेपणाने संवाद साधत आहेत. मुले आपल्या भावना आणि विचार व्यक्त करण्यासाठी योग्य शब्दसंग्रह विकसित करत आहेत आणि त्याचबरोबर तणावपूर्ण परिस्थितीत शांत राहणे, भावनांचे व्यवस्थापन करणे आणि वर्गात अधिक लक्ष केंद्रित ठेवणे शिकत आहेत.

या यशामागे डॉ. शिवम दुबे आणि मानस दुबे यांनी विकसित केलेली एक संरचित आणि संशोधनाधारित पद्धत आहे, जी सोशल-इमोशनल लर्निंग (SEL) ला शाळेच्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनवते. मानसिक आरोग्याकडे तात्पुरता हस्तक्षेप म्हणून न पाहता, हा कार्यक्रम वयोगटानुसार अनुभवाधारित उपक्रम आणि सातत्यपूर्ण कौशल्य-आधारित मूल्यांकनांच्या माध्यमातून आत्मजागरूकता आणि नातेसंबंध कौशल्यांमधील प्रगती मोजतो. या संपूर्ण प्रक्रियेतील एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे शिक्षक सक्षमीकरण, जिथे शिक्षकांना सहानुभूतीपूर्ण आणि शांत वातावरण निर्माण करण्याचे प्रशिक्षण दिले जाते, ज्यामुळे विद्यार्थी भावनिक आणि सामाजिकदृष्ट्या अधिक सक्षम बनतात.

या उपक्रमाचा परिणाम वर्गखोल्यांपुरता मर्यादित नसून विद्यार्थ्यांच्या कुटुंब आणि समाजावरही सकारात्मक प्रभाव पडत आहे. विद्यार्थी आता आपल्या भावना व्यक्त करण्यासाठी योग्य साधने आणि तणावाखाली शांत राहण्याची क्षमता विकसित करत आहेत, ज्यामुळे ते आपल्या कुटुंब आणि समुदायावर सकारात्मक प्रभाव टाकत आहेत. मुले आता भावंडांना मार्गदर्शन करत आहेत, पालकांना साथ देत आहेत आणि कुटुंबामध्ये अधिक आरोग्यदायी भावनिक संवाद निर्माण करत आहेत. या कौशल्यांचा लवकर विकास करून सिंहगड स्कूल्स आणि द माइंड सिंक हे सुनिश्चित करत आहेत की विद्यार्थ्यांची पार्श्वभूमी त्यांच्या क्षमतेस मर्यादा आणणार नाही. अखेरीस, ही भागीदारी अशा पिढीची निर्मिती करत आहे जी केवळ शैक्षणिकदृष्ट्या सक्षम नाही, तर आत्मविश्वास आणि सहानुभूतीने जीवनातील आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी भावनिकदृष्ट्याही सक्षम आहे.

“सिंहगड स्कूल्समध्ये आम्हाला वाटते की शिक्षण म्हणजे केवळ शैक्षणिक उत्कृष्टता नव्हे, तर भावनिकदृष्ट्या सक्षम आणि आत्मविश्वासपूर्ण व्यक्ती घडवणे आहे,” असे शाळेच्या संस्थापक सचिव डॉ. सौ सुनंदा नवले यांनी सांगितले. “द माइंड सिंक अभ्यासक्रमाची यशस्वी अंमलबजावणी आम्हाला दाखवते की मुलांना त्यांच्या भावना समजून घेण्यासाठी आणि त्यांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी योग्य साधने दिल्यास ते केवळ वर्गातच नव्हे तर जीवनाच्या प्रत्येक क्षेत्रात प्रगती करतात. आमच्या विद्यार्थ्यांमध्ये वाढत असलेली आत्मजागरूकता, सहानुभूती आणि सक्षमता पाहून आम्हाला अभिमान वाटतो आणि मानसिकदृष्ट्या सक्षम, सामाजिकदृष्ट्या जबाबदार आणि भविष्यकालीन पिढी घडवण्यासाठी हा प्रवास सुरू ठेवण्यास आम्ही कटिबद्ध आहोत.”

द माइंड सिंक अभ्यासक्रमाचा स्वीकार हा सिंहगड स्कूल्समधील विद्यार्थ्यांच्या भावनिक बुद्धिमत्ता (Emotional Intelligence) प्रवासातील पहिला आणि सर्वात महत्त्वाचा टप्पा आहे. लहान वयात संरचित मानसिक आरोग्य शिक्षणाची ओळख करून देऊन शाळांनी आत्मजागरूकता, सहानुभूती आणि भावनांचे नियमन या जीवनभर उपयोगी पडणाऱ्या कौशल्यांची मजबूत पायाभरणी केली आहे. या पहिल्या टप्प्यामुळे विद्यार्थ्यांना त्यांच्या भावना समजून घेणे, सक्षमता विकसित करणे आणि आरोग्यदायी सामना करण्याच्या पद्धती शिकणे शक्य झाले आहे, ज्यामुळे शैक्षणिक प्रगतीसोबत भावनिक बुद्धिमत्ता त्यांच्या विकासाचा नैसर्गिक भाग बनत आहे.

हा प्रवास पुढे सुरू ठेवला तर या कार्यक्रमाचा दीर्घकालीन प्रभाव अधिक मजबूत होईल आणि विद्यार्थी जीवनाच्या विविध टप्प्यांमध्ये त्यांच्या भावनिक कौशल्यांना अधिक विकसित करू शकतील. अभ्यासक्रमाशी सातत्यपूर्ण जोड राहिल्यास विद्यार्थी अधिक आत्मविश्वासपूर्ण निर्णय घेणारे, संवेदनशील नेतृत्व करणारे आणि मानसिकदृष्ट्या सक्षम व्यक्ती बनतील, जे आव्हानांना समतोल आणि स्पष्टतेने सामोरे जाऊ शकतील. सिंहगड स्कूल्स भावनिक बुद्धिमत्तेची ही संस्कृती पुढेही जोपासत राहिल्यास त्याचे फायदे अनेक पटींनी वाढतील — केवळ सक्षम विद्यार्थीच नव्हे तर भावनिकदृष्ट्या जागरूक समाज आणि अधिक सशक्त भविष्यकालीन पिढी निर्माण होईल.