जलसाठे तहानलेलेच !

व्ही़ एस क़ुलकर्णी, उदगीर
यंदा मृग नक्षत्रापासूनच पावसाचे तंत्र बिघडले आहे़ हाकेच्या अंतरावर धो-धो तर दुसरीकडे रिमझिम असे उदगीर तालुक्यात पावसाचे स्वरुप राहिले आहे़ निसर्गाच्या या ‘तिरक्या’ चालीने तालुक्यातील प्रकल्प अजूनही तहानलेलेच आहेत़
पूर्वा नक्षत्रात झालेला पाऊस तालुक्यातील वाढवणा व हेर मंडळातच अधिक झाला आहे़ उर्वरीत पाच मंडळात अल्प पर्जन्यमान झाले़ त्यामुळे या मंडळातील जलसाठे अजूनही तहानलेलेच आहेत़ पावसाळ्याच्या प्रारंभी झालेल्या किरकोळ पावसावर शेतकऱ्यांनी पेरण्या केल्या़ मात्र नंतर पाऊस गायब झाल्याने या भागातील शेतकऱ्यांवर दुबार, तिबार पेरणीची वेळ आली़ दरम्यान, १० सप्टेंबरपर्यंत उदगीर तालुक्यात केवळ ४२ टक्के पावसाची नोंद झाली आहे़ त्यात उदगीर ३७६ मिमी, वाढवणा ४०९, हेर ५१३, देवर्जन ३५६, मोघा ३४२, नळगीर २१५ तर नागलगाव मंडळात ४८६ मिलीमीटर इतका पाऊस झाला आहे़ पूर्वा नक्षत्रातील पावसामुळे केवळ वाढवणा व हेर मंडळातील जलाशयेच भरली आहेत़ उर्वरीत ५ मंडळातील जलसाठे अद्यापी भरले नाहीत़ देवर्जन मंडळातील देवर्जन मध्यम प्रकल्पात केवळ ४७ टक्के पाणीसाठा उपलब्ध आहे़ प्रकल्प होऊन २७ वर्षे झाली़ परंतु या काळात केवळ तीनदाच प्रकल्प १०० टक्के भरला आहे़ शेजारच्याच अरसनाळ तलावात २़३६ टक्के इतकेच पाणी आहे़ उदगीर मंडळातील बनशेळकी तलावात ६० टक्के, पिंपरी तलावात २३ तर निडेबनच्या तलावात ६० टक्के पाणी साठले आहे़ नागलगाव मंडळातील नागलगाव तलावात ६०, गुरधाळमध्ये ४१ टक्के तसेच मोघा मंडळातील भोपणीत २८़२२ टक्के इतकाच जलसाठा आहे़
कमी पावसामुळे शेतकऱ्यांनाही फटका बसला आहे़ साधारणत: आॅगस्ट, सप्टेंबरमध्ये उडीद, मुगाच्या राशी होतात़ परंतु, यंदा हे पीकच राहिले नसल्याने राशी होऊ शकल्या नाहीत़ तसेच सोयाबीनच्या उत्पादनावरही परिणाम होणार असल्याचे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे़
उदगीर तालुक्याचे सरासरी पर्जन्यमान ८५० ते १००० मिमीदरम्यान आहे़ गतवर्षी १० सप्टेंबरपर्यंत उदगीर मंडळात ६७९, मिमी, वाढवणा ७००, हेर ७३७, देवर्जन ६७६, मोघा ६४४, नळगीर ६३८ तर नागलगाव मंडळात ६१४ मिलीमीटर इतका पाऊस झाला होता़ २०१२ सालच्या १० सप्टेंबरपर्यंत सरासरी ५४५ तर २०११ मध्ये सरासरी ७०५ मिलीमीटर पाऊस झाला होता़ २००९ ते २०१३ या कालावधीत उदगीर तालुक्यामध्ये सर्वात कमी पाऊस उदगीर, मोघा व देवर्जन मंडळातच झालेला आहे़ या आकडेवारीवरुन पावसाचा लहरीपणा लक्षात येतो़