Garud Puran: मुखाग्नी केवळ मुलगाच देऊ शकतो का? गरुड पुराणात याबाबत काय लिहिलंय पाहा

Garud Puran : अलीकडच्या काळात मुली मुखाग्नी देताना दिसतात, पण त्याला शास्त्र मान्यता आहे की नाही याबाबत गरुड पुराणात काय सांगितले आहे ते जाणून घेऊ. 

हिंदू धर्मात 'गरुड पुराण' (Garuda Purana) हे मृत्यूनंतरच्या प्रवासाचे आणि संस्कारांचे मार्गदर्शन करणारे महत्त्वाचे शास्त्र मानले जाते. अंत्यसंस्काराच्या वेळी 'मुखाग्नी' देण्याच्या विधीला विशेष महत्त्व आहे. सामान्यतः अशी धारणा आहे की केवळ मुलगाच मुखाग्नी देऊ शकतो, परंतु गरुड पुराणात याबद्दल अधिक सविस्तर नियम सांगितले आहेत, कोणते जाणून घेऊ. 

हे ही वाचा : Chanakya Niti: गर्दीत तुमची 'छाप' पाडायचीय? मग चाणक्य नीतीचे हे १० नियम कधीच विसरू नका!

हिंदू परंपरेनुसार, व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर तिचे अंतिम संस्कार योग्य पद्धतीने होणे अत्यंत आवश्यक मानले जाते, जेणेकरून आत्म्याला सद्गती मिळावी. गरुड पुराणात मुखाग्नी देण्याच्या अधिकाराबाबत एक विशिष्ट क्रम सांगितला आहे.

१. प्रथम प्राधान्य मुलाला 

शास्त्रांनुसार, मुखाग्नी देण्याचा पहिला अधिकार ज्येष्ठ पुत्राला असतो. जर ज्येष्ठ पुत्र नसेल, तर धाकटा मुलगा हा विधी करू शकतो. मुलाने केलेले पिंडदान आणि अंत्यसंस्कार पितरांना मोक्ष मिळवून देण्यास मदत करतात, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.

हे ही वाचा : Samudrik Shastra: चेहरा बघून ओळखा स्वभाव! गोल, चौकोनी की अंडाकृती? काय सांगतो तुमचा 'फेस शेप'?

२. मुलाच्या अनुपस्थितीत कोणाला अधिकार?

जर मृत व्यक्तीला मुलगा नसेल, तर गरुड पुराणानुसार इतर नातेवाईक हा विधी पार पाडू शकतात. त्याचा क्रम खालीलप्रमाणे असू शकतो:

नातू किंवा पणतू: मुलाचा मुलगा (नातू) किंवा त्याचा मुलगा (पणतू) मुखाग्नी देऊ शकतो.

पुतण्या: भावाचा मुलगा (पुतण्या) देखील हा विधी करण्यास पात्र मानला जातो.

दौहित्र (नातू): मुलीचा मुलगा देखील मुखाग्नी देण्याचा अधिकार ठेवतो.

३. मुलींना मुखाग्नी देण्याचा अधिकार आहे का?

आजच्या बदलत्या काळात अनेक ठिकाणी मुली आपल्या पालकांना मुखाग्नी देताना दिसतात. गरुड पुराणानुसार, जर कुटुंबात कोणताही पुरुष वारस किंवा जवळचा पुरुष नातेवाईक नसेल, तर मुलगी मुखाग्नी देऊ शकते. शास्त्रानुसार, आत्म्याला शांती मिळणे महत्त्वाचे आहे आणि ते कार्य रक्ताचे नाते असलेले कोणीही करू शकते.

हे ही वाचा : Numerology: प्रगतीतील अडथळे दूर करण्यासाठी महत्त्वाच्या कामाला जाताना मूलांकानुसार 'हे' रंग टाळा!

४. पत्नीचा अधिकार

काही विशेष परिस्थितींमध्ये, जर मुलगा किंवा इतर कोणीही नातेवाईक उपलब्ध नसेल, तर पत्नी आपल्या पतीला मुखाग्नी देऊ शकते. शास्त्रानुसार, पती-पत्नीचे नाते हे जन्मांतराचे मानले जाते, त्यामुळे हा विधी करण्याचा अधिकार तिला प्राप्त होतो.

५. इतर पर्याय

जर वरीलपैकी कोणीही उपलब्ध नसेल, तर मृत व्यक्तीचा मित्र किंवा ज्याच्यावर मृत व्यक्तीचा विश्वास होता, असा कोणताही व्यक्ती किंवा एखादी विश्वासू संस्था अंत्यविधी पार पाडू शकते. गरुड पुराणाचा मुख्य उद्देश हा आहे की, कोणत्याही व्यक्तीचा देह संस्काराविना राहू नये.

गरुड पुराणानुसार, मुखाग्नीसाठी पुत्राला प्राधान्य दिले असले तरी, तोच एकमेव पर्याय नाही. परिस्थितीनुसार मुलगी, पत्नी किंवा इतर नातेवाईक हा विधी करू शकतात. श्रद्धेनुसार, विधी कोणी केला यापेक्षा तो किती भावपूर्ण आणि शास्त्रोक्त पद्धतीने केला, याला अधिक महत्त्व आहे.