भारतातील जवळपास 80% अभियांत्रिकी आणि डिप्लोमा पदवीधरांकडे व्यावहारिक तांत्रिक कौशल्यांची कमतरता असल्यामुळे ते ‘रोजगारासाठी तयार नाही’ असे मानले जाते, अशा काळात टाटा समूह आणि भारत सरकार एक महत्त्वाचा पुढाकार घेऊन व्यावसायिक शिक्षणाच्या स्वरूपात बदल घडवण्याचे काम करत आहे.
टाटा इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ स्किल्स (Tata IIS), जे देशातील प्रमुख संस्था इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ स्किल्स मुंबई आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ स्किल्स अहमदाबाद यांचे व्यवस्थापन करते, आता भरती आणि प्रशिक्षणाच्या पद्धतीला “कंपिटन्सी-फर्स्ट” म्हणजे कौशल्याधारित दृष्टिकोनाकडे वळवत आहे. पारंपरिक पाठांतरावर आधारित शिक्षणापासून पुढे जात, या संस्था महाराष्ट्रासह संपूर्ण देशातील तरुणांना आधुनिक उद्योगांच्या गरजेनुसार तयार करत आहेत.
2020 मध्ये स्थापना झाल्यापासून Tata IIS हे अॅडव्हान्स्ड मॅन्युफॅक्चरिंग आणि इलेक्ट्रिक वाहन (EV) सारख्या वेगाने वाढणाऱ्या क्षेत्रांमध्ये प्रशिक्षणाचे महत्त्वाचे केंद्र बनले आहे. पारंपरिक महाविद्यालयांपेक्षा वेगळे, IIS मुंबई आणि IIS अहमदाबाद हे “इंडस्ट्री-इंटिग्रेटेड” मॉडेलवर कार्य करतात. येथे विद्यार्थी केवळ पुस्तकांमधून शिकत नाहीत, तर जगातील अग्रगण्य कारखान्यांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या मशीन आणि तंत्रज्ञानावर प्रत्यक्ष प्रशिक्षण घेतात.
“Tata IIS च्या मते, आमचे ध्येय स्पष्ट आहे. आम्हाला महाराष्ट्रातील टियर-2 शहरातील विद्यार्थ्यांनाही जर्मनी किंवा जपानमधील व्यावसायिकांप्रमाणे तांत्रिक प्राविण्य मिळावे असे वाटते. Tata IIS ही त्या भविष्याकडे नेणारी एक महत्त्वाची कडी ठरण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे.”
नॅशनल स्किल्स टेस्ट (NST): स्किलिंग क्षेत्रातील एक महत्त्वाचे पाऊल
IIS मुंबई आणि IIS अहमदाबाद जागतिक मॅन्युफॅक्चरिंग मानकांनुसार अत्याधुनिक पायाभूत सुविधा उपलब्ध करून देतात. या संस्थांमध्ये प्रवेश नॅशनल स्किल्स टेस्ट (NST) द्वारे दिला जातो. ही एक मेरिट-आधारित परीक्षा असून ती पाठांतराऐवजी विद्यार्थ्यांच्या तांत्रिक समज आणि क्षमतेचे मूल्यांकन करते.
जसे MBA साठी CAT आणि इंजिनिअरिंगसाठी JEE प्रवेशद्वार मानले जाते, त्याचप्रमाणे NST आता स्किलिंग क्षेत्रासाठी एक महत्त्वाचे प्रवेशद्वार म्हणून उदयास येत आहे.
या संपूर्ण परिसंस्थेला मजबूत करण्यासाठी अनेक अग्रगण्य तांत्रिक भागीदारांची महत्त्वाची भूमिका आहे. यामध्ये Phillips Machine Tools, Formlabs, Markforged, Mitutoyo, ZEISS, Hexagon, Schneider Electric, Tata Motors, Siemens, ABB, FANUC, Universal Robots आणि FESTO यांचा समावेश आहे. या कंपन्यांच्या सहकार्यामुळे विद्यार्थ्यांना जगभरातील आधुनिक मॅन्युफॅक्चरिंग उद्योगांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या मशीन आणि तंत्रज्ञानावर प्रशिक्षण मिळते.
Tata IIS ने देशभरात परीक्षा केंद्रे उभारली आहेत, ज्यामुळे दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांनाही नॅशनल स्किल्स टेस्ट (NST) मध्ये सहभागी होता येईल. हजारो नोंदणी प्राप्त झाल्यानंतर, हा पहिला राष्ट्रीय स्तरावरील नॅशनल स्किल्स टेस्ट भारताच्या 36 शहरांमध्ये आयोजित केला जाणार आहे. 22 मार्च 2026 रोजी होणारी ही परीक्षा केवळ Tata IIS साठीच नव्हे, तर देशातील व्यापक स्किल विकास क्षेत्रासाठी देखील एक महत्त्वाचा टप्पा ठरणार आहे.
भारताच्या तरुणांसाठी NST ही केवळ परीक्षा नसून, औद्योगिक उत्कृष्टतेच्या परंपरेशी जोडण्याची एक संधी आहे. वर्गखोल्यांपासून रोबोटिक्स, स्मार्ट मॅन्युफॅक्चरिंग आणि EV तंत्रज्ञान यांसारख्या उच्च-तंत्रज्ञान करिअरपर्यंतचा प्रवास या एका परीक्षेतून सुरू होऊ शकतो.
नॅशनल स्किल्स टेस्ट (NST) बद्दल अधिक माहितीसाठी भेट द्या:
https://tataiis.org/admission-process
हीच का भविष्यातील दिशा?
2026 मध्ये औद्योगिक क्षेत्र झपाट्याने बदलत आहे. रोबोटिक्स आणि ऑटोमेशन आता भविष्याची गोष्ट राहिलेली नाही, तर आजची गरज बनली आहे. महाराष्ट्रासारख्या औद्योगिक राज्यांमध्ये याची मागणी अधिक वेगाने वाढत आहे.
अशा परिस्थितीत Tata IIS सारखी पुढाकार तरुणांना आधुनिक तांत्रिक कौशल्ये शिकण्याची संधी देत आहे आणि त्यांना देश-विदेशातील उद्योगांसाठी तयार करत आहे. येत्या काळात महाराष्ट्रासह संपूर्ण देशातील तरुण या ‘स्किल क्रांती’चा कसा फायदा घेतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
Web Summary : Tata IIS and the government are transforming vocational training, emphasizing practical skills. National Skills Test (NST) facilitates access to advanced manufacturing and EV technology careers, bridging skill gaps for Maharashtra's youth, preparing them for global industries.
Web Summary : टाटा आईआईएस और सरकार व्यावसायिक प्रशिक्षण को बदल रहे हैं, व्यावहारिक कौशल पर जोर दे रहे हैं। राष्ट्रीय कौशल परीक्षण (एनएसटी) उन्नत विनिर्माण और ईवी प्रौद्योगिकी करियर तक पहुंच को सुगम बनाता है, महाराष्ट्र के युवाओं के लिए कौशल अंतर को पाटता है, उन्हें वैश्विक उद्योगों के लिए तैयार करता है।