Jara Hatke: लोकसभेत 'हिरवं' आणि राज्यसभेत 'लाल' कारपेट का असतं? 'हे' आहे खास कारण!

Jara Hatke: भारतीय संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये पाऊल ठेवताच लक्ष वेधून घेते ते तिथले रंगकाम आणि कारपेट, पण तिथला हा मुख्य भेद लक्षात आला होता का?

भारतीय संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये पाऊल ठेवताच सर्वात आधी लक्ष वेधून घेते ते तिथले रंगकाम आणि कारपेट. लोकसभेत आपल्याला सगळीकडे हिरवा (Green) रंग दिसतो, तर राज्यसभेमध्ये लाल (Red) रंगाचे वर्चस्व असते. हे रंग केवळ सजावटीसाठी नसून त्यामागे खोल ऐतिहासिक आणि प्रतीकात्मक अर्थ दडलेले आहेत.

या रंगांच्या निवडीमागील प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

भारतीय संसदीय प्रणाली ही ब्रिटनच्या 'वेस्टमिन्स्टर' मॉडेलवर आधारित आहे. त्यामुळे तिथल्या परंपरांचा प्रभाव आपल्या संसदेवरही दिसून येतो. मात्र, भारताने या रंगांना स्वतःच्या संस्कृती आणि लोकशाही मूल्यांशी जोडले आहे.

लोकसभा: हिरव्या रंगाचे महत्त्व (जनतेचे सभागृह)

लोकसभेला 'कनिष्ठ सभागृह' किंवा 'House of the People' म्हटले जाते. इथले प्रतिनिधी जनतेतून थेट निवडून येतात.

शेती आणि निसर्गाचे प्रतीक: भारत हा कृषिप्रधान देश आहे. हिरवा रंग हा शेती, निसर्ग आणि हरियालीचे प्रतीक आहे. लोकसभेचे खासदार हे जमिनीशी जोडलेल्या जनतेचे आणि शेतकऱ्यांचे प्रतिनिधित्व करतात, हे दर्शवण्यासाठी हिरव्या रंगाची निवड केली गेली आहे.

लोकशाहीची मुळे: हिरवा रंग प्रगती आणि आत्मविश्वासाचे प्रतीक मानला जातो, जे एका जिवंत लोकशाहीसाठी आवश्यक आहे.

ब्रिटीश परंपरा: ब्रिटनच्या 'हाऊस ऑफ कॉमन्स' (House of Commons) मध्येही हिरव्या रंगाचाच वापर केला जातो.

राज्यसभा: लाल रंगाचे महत्त्व (वरिष्ठ सभागृह)

राज्यसभेला 'वरिष्ठ सभागृह' किंवा 'Council of States' म्हटले जाते. इथले सदस्य थेट जनतेतून न येता घटक राज्यांच्या विधानसभांमधून निवडून येतात.

राजेशाही आणि सन्मान: ऐतिहासिकदृष्ट्या लाल रंग हा राजेशाही, भव्यता आणि अधिकाराचा प्रतीक मानला जातो. राज्यसभा हे वरिष्ठ सभागृह असल्याने तिथल्या गांभीर्याला आणि प्रतिष्ठेला साजेशा लाल रंगाची निवड करण्यात आली आहे.

बलिदानाची आठवण: लाल रंग हा स्वातंत्र्यलढ्यातील शूरवीरांच्या बलिदानाचे आणि शौर्याचे प्रतीक आहे. देशासाठी बलिदान देणाऱ्यांच्या सन्मानार्थ हा रंग वापरला जातो.

ब्रिटीश परंपरा: ब्रिटनच्या संसदेतील वरिष्ठ सभागृह असलेल्या 'हाऊस ऑफ लॉर्ड्स' (House of Lords) मध्येही लाल रंगाचे कारपेट आणि आसनव्यवस्था असते.

नवीन संसद भवनातील बदल (२०२६ च्या संदर्भात)

नुकत्याच उभारण्यात आलेल्या नवीन संसद भवनामध्ये या रंगांना भारतीय अस्मितेची जोड देण्यात आली आहे:

लोकसभा: याची थिम 'मोर' (राष्ट्रीय पक्षी) यावर आधारित आहे. त्यामुळे इथे हिरव्या रंगाच्या विविध छटा आणि मोराच्या पिसांची नक्षी पाहायला मिळते.

राज्यसभा: याची थिम 'कमळ' (राष्ट्रीय फूल) यावर आधारित आहे. त्यामुळे इथे लाल/गुलाबी रंगाचा वापर कमळाच्या पाकळ्यांच्या सुंदर रचनेसह करण्यात आला आहे.