समुद्राखाली दडलंय ९५% इंटरनेटचं जाळं! होर्मुझच्या धुमश्चक्रीनं डिजिटल जगाला धोका; 'केबल' कापली तर काय होईल?

जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी मार्गांपैकी एक असलेला होर्मुझचा सामुद्रधुनी सध्या एका मोठ्या भू-राजकीय संकटाच्या केंद्रस्थानी आहे. फेब्रुवारीच्या अखेरीस अमेरिका, इस्रायल आणि इराणमधील संघर्ष सुरू झाल्यापासून या प्रदेशात तणाव वाढला आहे.कोणत्याही जहाजावर हल्ला करू शकतो असे इराणने म्हटले आहे. त्यामुळे, जर समुद्राखालील केबल्सना लक्ष्य केले तर ते जगभरातील इंटरनेट बंद होऊ शकते.

होर्मुझची सामुद्रधुनी ही जगातील तेलाची जीवनरेखा म्हणून ओळखली जाते. दररोज लाखो बॅरल कच्चे तेल त्यातून जाते. पण हा समुद्री मार्ग फक्त तेलासाठी नाही तर जगातील इंटरनेटसाठी एक महत्त्वाचा डिजिटल कॉरिडॉर देखील आहे. जर या प्रदेशात तणाव वाढला किंवा युद्धासारखी परिस्थिती निर्माण झाली तर त्याचा परिणाम केवळ तेलाच्या किमतींवरच नाही तर इंटरनेट, क्लाउड सेवा आणि जागतिक डेटा ट्रॅफिकवरही होऊ शकतो.

गॅस सिलींडरला इंडक्शनचा पर्याय शोधताय? 'इंडक्शन स्टोव्ह' घेण्याआधी 'या' गोष्टी तपासा; वाचतील तुमचे हजारो रुपये

समुद्राखाली टाकलेल्या हजारो किलोमीटर लांबीच्या फायबर-ऑप्टिक केबल्स हे जगातील इंटरनेटचा खरा कणा आहेत. तज्ञांच्या मते, जगातील सुमारे ९५ ते ९९ टक्के आंतरराष्ट्रीय डेटा ट्रॅफिक या समुद्राखालील केबल्समधून जातात. या केबल्समध्ये ईमेल, बँकिंग व्यवहार, क्लाउड डेटा आणि सरकारी संप्रेषणांपासून ते सर्व काही समावेश आहे. या केबल्सना झालेल्या नुकसानीमुळे इंटरनेटचा वेग कमी होणे, वेबसाइट डाउनटाइम किंवा क्लाउड सेवा व्यत्यय यासारख्या अडचणी येऊ शकतात.

समुद्राखाली लपले इंटरनेटचे जग

आज जगात ४०० हून अधिक मोठे पाणबुडी इंटरनेट केबल नेटवर्क आहेत, हे खंडांना जोडतात. हे केबल समुद्राच्या पृष्ठभागापासून काही किलोमीटर खाली ठेवलेले आहेत. जवळजवळ प्रकाशाच्या वेगाने डेटा प्रसारित करतात.

मध्य पूर्व आणि आशियाला युरोपशी जोडणारे अनेक महत्त्वाचे केबल नेटवर्क पर्शियन आखात आणि त्याच्या आसपासच्या भागातून जातात. यामध्ये गल्फ ब्रिज इंटरनॅशनल, फाल्कॉन, युरोप इंडिया गेटवे आणि आय-एमई-डब्ल्यूई सारखे प्रमुख नेटवर्क समावेश आहेत, हे आशिया, आफ्रिका आणि युरोपला जोडतात.

जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल मार्गांपैकी एक, होर्मुझची सामुद्रधुनी या समुद्री मार्गांमधून जाते. म्हणूनच आता ते केवळ उर्जेसाठीच नाही तर डिजिटल पायाभूत सुविधांसाठी देखील एक अडथळा मानले जाते.

भारतात इंटरनेट बंद पडू शकते का?

होर्मुझची सामुद्रधुनी ही जगभरातील अनेक प्रमुख दूरसंचार पुरवठादारांसाठी एक चेकपॉइंट आहे. भारती एअरटेलसारख्या भारतीय दूरसंचार कंपन्या म्हणतात की, ते त्यांचे केबल्स त्या मार्गावरून चालवत नाहीत. भारताचा आंतरराष्ट्रीय डेटा ट्रॅफिक प्रामुख्याने लाल समुद्र आणि एडनच्या आखातातून जातो.

तंत्रज्ञान तज्ञांच्या मते, भारतातून युरोप किंवा अमेरिकेला जाणारे अनेक डेटा मार्ग मध्य पूर्वेतून जातात. भारताच्या पश्चिमेकडील इंटरनेट ट्रॅफिकपैकी सुमारे एक तृतीयांश या प्रदेशातून जातो.

जर या क्षेत्रातील सागरी हालचाली विस्कळीत झाल्या, केबल्स खराब झाल्या किंवा डेटा मार्ग ब्लॉक झाले तर भारतातील इंटरनेट गती आणि आंतरराष्ट्रीय कनेक्टिव्हिटीवर परिणाम होऊ शकतो. या कारणास्तव भारतात पूर्णपणे ब्लॅकआउट किंवा इंटरनेट बंद होण्याची शक्यता नाही.