स्विगी, झोमॅटो सारख्या कंपन्यांच्या डिलिव्हरी बॉईजना सुरक्षा मिळणार! 'या' अटी पूर्ण कराव्या लागतील; नवीन नियम जारी

कामगार मंत्रालयाने गिग कामगारांसाठी सामाजिक सुरक्षा संहिता नियम, २०२५ चा मसुदा प्रसिद्ध केला आहे. या अंतर्गत, गिग कामगारांना सामाजिक सुरक्षा आणि नोंदणी मिळणार आहे. पात्रतेसाठी एकाच अ‍ॅग्रीगेटरसोबत ९० दिवस किंवा अनेक अ‍ॅग्रीगेटरसोबत एकूण १२० दिवस काम करणे आवश्यक आहे. १६ वर्षांपेक्षा जास्त वयाचे कामगार आधार वापरून नोंदणी करू शकतील आणि ओळखपत्र मिळवू शकतील.

ख्रिसमस आणि नवीन वर्षाच्या दिवशी जास्त वेतन, चांगल्या कामाच्या परिस्थिती आणि सामाजिक सुरक्षेच्या मागणीसाठी संपावर गेलेल्या गिग कामगारांसाठी एक आनंदाची बातमी आहे.

मंगळवारी, कामगार आणि रोजगार मंत्रालयाने सामाजिक सुरक्षा संहिता (केंद्रीय) नियम, २०२५ नावाचे मसुदा नियम जारी केले, यामध्ये गिग कामगारांना सामाजिक सुरक्षा आणि नोंदणी बाबत सांगण्यात आले आहे.

आरोग्य, जीवन आणि वैयक्तिक अपघात विमा यासारख्या सामाजिक सुरक्षा लाभांसाठी पात्र होण्यासाठी, गिग कामगारांनी एकाच अ‍ॅग्रीगेटरसाठी किमान ९० दिवस काम केलेले असणे आवश्यक आहे. जर ते एकापेक्षा जास्त अ‍ॅग्रीगेटरसाठी काम करत असतील, तर त्यांनी मागील आर्थिक वर्षात एकूण १२० दिवस काम पूर्ण केलेले असणे आवश्यक आहे.

एखाद्या कामगाराने कमाई सुरू केल्यापासून, तो कितीही कमाई करतो त्या दिवसापासून तो अ‍ॅग्रीगेटरशी संबंधित मानला जाईल. कोणत्याही कॅलेंडर दिवशी मिळवलेले उत्पन्न पात्रतेसाठी मोजले जाईल.

जर एखादा कामगार एकाच दिवशी अनेक अ‍ॅग्रीगेटरसाठी काम करत असेल, तर ते स्वतंत्रपणे मोजले जाईल. उदाहरणार्थ, जर एखादा गिग कामगार एकाच दिवशी तीन अ‍ॅग्रीगेटरसाठी काम करत असेल, तर ते तीन दिवस म्हणून मोजले जाईल.

१६ वर्षांवरील गिग कामगारांना त्यांचा आधार क्रमांक आणि इतर आवश्यक कागदपत्रांचा वापर करून नोंदणी करावी लागेल. युनिव्हर्सल अकाउंट नंबर किंवा युनिक आयडी जनरेट करण्यासाठी अ‍ॅग्रीगेटर्सना गिग कामगार किंवा प्लॅटफॉर्म कामगारांची माहिती केंद्रीय पोर्टलवर शेअर करावी लागेल.

प्रत्येक पात्र नोंदणीकृत कामगाराला त्यांचे फोटो आणि इतर माहिती असलेले एक ओळखपत्र,डिजिटल किंवा भौतिक मिळणार आहे. हे कार्ड नियुक्त केलेल्या केंद्रीय पोर्टलवरून डाउनलोड करता येईल.

केंद्र सरकार एका अधिकाऱ्याला किंवा एजन्सीला अ‍ॅग्रीगेटर्सकडून योगदान गोळा करण्यासाठी आणि एकत्रित करण्यासाठी जबाबदार अधिकारी म्हणून नियुक्त करेल. गोळा केलेले योगदान सामाजिक सुरक्षा निधीचा भाग म्हणून गिग कामगार किंवा प्लॅटफॉर्म कामगारांसाठी तयार केलेल्या वेगळ्या खात्यात जमा केले जाईल.

कोणताही नोंदणीकृत कामगार पुढील परिस्थितीत सोशल सिक्युरिटी योजनेच्या लाभांसाठी पात्र राहणार नाही. कामगाराचे वय ६० वर्षे पूर्ण झाल्यावर, किंवा तो एखाद्या एग्रीगेटरकडे ९० दिवसांपेक्षा कमी काळ काम करत असेल, किंवा जर तो अनेक एग्रीगेटरकडे काम करत असेल, तर मागील आर्थिक वर्षात एकूण १२० दिवसांपेक्षा कमी काळ काम केले असेल.लम्हणजेच, वयाची अट किंवा ठराविक किमान कालावधीपेक्षा कमी काम केल्यास त्या कामगाराला या योजनेचा लाभ मिळणार नाही.

केंद्र सरकार असंघटित कामगारांसाठी राष्ट्रीय सामाजिक सुरक्षा मंडळावर वेगवेगळ्या श्रेणीतील गिग कामगार आणि प्लॅटफॉर्म कामगारांचे प्रतिनिधित्व करणारे पाच सदस्य रोटेशनच्या आधारावर नियुक्त करणार आहे.