Third World War : तिसऱ्या महायुद्धाची नांदी? युक्रेन, इराणनंतर आता दक्षिण चीन समुद्रात तणाव ; आशियाई देशांमध्ये युद्धाचा धोका वाढला

Third World War : रशियाचे युक्रेनवरील आक्रमण, अमेरिका-इस्रायल विरुद्ध इराण युद्ध आणि आता दक्षिण चीन समुद्रात चीनची आक्रमकता यामुळे जागतिक युद्धाची भीती निर्माण झाली आहे. यामुळे जपान, व्हिएतनाम आणि दक्षिण कोरिया चिंताग्रस्त झाले आहेत.

Third World War : जग तिसऱ्या महायुद्धाच्या उंबरठ्यावर पोहोचले आहे. गेल्या अनेक वर्षापासून युक्रेन आणि रशियामध्ये युद्ध सुरू आहे. या दरम्यान, आता अमेरिका- इस्त्रायल या देशांनी इराणवर मोठा हल्ला केला असून या हल्ल्याला इराणनेही प्रत्युत्तर दिले आहे. इराणने आता स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ बंद केला आहे. यामुळे जगभरात गॅससह क्रूड ऑईलचा तुटवडा दिसत आहे.

मार्च २०२६ च्या मध्यापर्यंत, जागतिक भूराजकीय परिदृश्य तीन प्रमुख आघाड्यांवर वातावरण तापले आहे. युक्रेनमध्ये रशियाचा आक्रमकता, मध्य पूर्वेतील थेट अमेरिका-इस्रायल विरुद्ध इराण संघर्ष आणि आता दक्षिण चीन समुद्रात चीनचा वाढता आक्रमकता. हे तिन्ही संघर्ष एकमेकांशी एकत्रित होऊन जगाला तिसऱ्या महायुद्धाच्या उंबरठ्यावर आणत असल्याचे मत तज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे. दक्षिण चीन समुद्रातील अलीकडील घटनांमुळे, जपान, व्हिएतनाम, दक्षिण कोरिया आणि फिलीपिन्स सारख्या देशांमध्ये चिंता निर्माण झाली आहे. दक्षिण चीन समुद्रात हजारो चिनी मासेमारी बोटींच्या असामान्य हालचाली दिसून येत आहेत.

अमेरिका, इस्त्रायल आणि इराणमधील युद्ध २८ फेब्रुवारी रोजी सुरू झाले. हे युद्ध आता जागतिक ऊर्जा संकटाचे एक प्रमुख कारण बनले आहे. अमेरिकेच्या हल्ल्यांमध्ये इराणच्या खार्ग बेटावर, जे एक प्रमुख तेल निर्यात केंद्र आहे, लक्ष्य करण्यात आले आहे. इराण आपल्या तेलाच्या सुमारे ९० टक्के तेल खार्ग बंदरातून निर्यात करतो. सध्या, चीन हा इराणचा सर्वात मोठा तेल खरेदीदार आहे. यामुळे, खार्गवरील हल्ला हा चीनच्या हितसंबंधांवर थेट हल्ला आहे.

दुसरीकडे, इराण इस्रायलवर क्षेपणास्त्रे डागत आहे. होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केली आहे. या नाकेबंदीमुळे जागतिक तेल पुरवठा मोठ्या प्रमाणात कमी झाला आहे, यामुळे तेलाच्या किमती प्रति बॅरल १०० डॉलर्सच्या वर गेल्या आहेत. आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा संस्थेने (IEA) इतिहासातील सर्वात मोठ्या आपत्कालीन तेल सोडण्याची घोषणा केली आहे, पण संकट आणखी वाढत आहे. होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद राहील, असे नवीन सुप्रीम लीडरने सांगितले आहे.

दरम्यान, पूर्व युरोपमधील रशिया-युक्रेन युद्ध पाचव्या वर्षात प्रवेश करत आहे. रशियाने आपल्या क्षेपणास्त्र कारवाया तीव्र केल्या आहेत, तर अमेरिकेने आपल्या सैन्याचा आणि संसाधनांचा मोठा भाग इराणच्या आघाडीवर हलवला आहे. युक्रेनला नाटोकडून मदत मिळत आहे, परंतु अमेरिकेच्या शस्त्रास्त्रांच्या कमतरतेमुळे एक पोकळी निर्माण झाली आहे.

रशियाने आपल्या मागण्या वाढवल्या आहेत. यामुळे नाटोशी संघर्ष होण्याची शक्यता आणखी वाढली आहे. शिवाय, इराण संकटादरम्यान तेलाच्या किमती वाढल्यामुळे, रशियन तेलाची मागणी वाढली आहे. रशियाला मोठा नफा मिळत आहे. गेल्या १५ दिवसांत रशियाची आर्थिक ताकद वाढली आहे, तर युक्रेनला अमेरिकेचा पाठिंबा कमी झाला आहे. म्हणून, जर रशियाने नाटो सदस्य देशावर हल्ला केला तर तो जागतिक संघर्षात वाढू शकतो.

पण सर्वात मोठा धोका दक्षिण चीन समुद्रातून निर्माण झाला आहे, या धोक्यामुळे आता तिसऱ्या महायुद्धाची भीती व्यक्त केली जात आहे. १३ मार्च रोजी हजारो चिनी जहाजे पूर्व चीन समुद्रात असामान्य कारवाया करताना आढळली, असे समोर आले आहे. हा जलमार्ग दक्षिण चीन समुद्राशी जोडलेला आहे. ही जहाजे चीनच्या सागरी मिलिशियाचा भाग आहेत, याचा वापर संकटाच्या वेळी नाकेबंदी, प्रादेशिक नियंत्रण किंवा लष्करी मदत यासारख्या लष्करी उद्देशांसाठी केला जाऊ शकतो.

या घटना डिसेंबर आणि जानेवारीमध्ये होणाऱ्या अशाच प्रकारच्या कारवायांचा एक भाग आहेत, परंतु मोठ्या प्रमाणात. अमेरिका, फिलीपिन्स आणि ऑस्ट्रेलियाच्या संयुक्त सरावांना प्रतिसाद म्हणून चीनने लढाऊ तयारी गस्त वाढवली आहे. दरम्यान, अमेरिकन सैन्याने दक्षिण कोरिया आणि जपानमधून मध्य पूर्वेकडे पॅट्रियट क्षेपणास्त्र प्रणाली आणि वाहक स्ट्राइक गट तैनात केले आहेत, यामुळे इंडो-पॅसिफिक प्रदेशात सुरक्षा पोकळी निर्माण झाली आहे. तैवान किंवा वादग्रस्त पाण्यावर दबाव वाढवण्यासाठी चीन या संधीचा फायदा घेऊ शकतो.

या सर्व घटकांमुळे जपान, व्हिएतनाम आणि दक्षिण कोरियामध्ये चिंता वाढली आहे. पूर्व चीन समुद्रातील सेनकाकू/डियाओयू बेटांवर जपान चीनशी संघर्ष करत आहे. दक्षिण चीन समुद्रात चीनच्या आक्रमकतेमुळे व्हिएतनामवर परिणाम झाला आहे, तर दक्षिण कोरिया प्रादेशिक स्थिरतेबद्दल चिंतेत आहे. जर अमेरिका आणि चीनमध्ये नौदल संघर्ष झाला तर तो जागतिक युद्धाला कारणीभूत ठरू शकतो.