Ritual: मीठ-मोहरीच नाही, तर 'या' वस्तूंनीही काढतात व्यक्ती आणि वास्तूची दृष्ट; जाणून घ्या लाभ!

Ritual: भारतीय संस्कृतीत 'दृष्ट लागणे' किंवा 'नजर लागणे' ही संकल्पना अत्यंत जुनी आहे. विज्ञानाच्या भाषेत याला नकारात्मक ऊर्जा (Negative Energy) असे म्हटले जाते, तर परंपरेनुसार याला दुसऱ्याच्या मत्सरपूर्ण नजरेचा त्रास मानले जाते. ही नकारात्मक ऊर्जा दूर करण्यासाठी आपण घरात उपलब्ध असणाऱ्या विविध वस्तूंचा वापर केला जातो.

जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला किंवा घराला नजर लागते, तेव्हा तिथली सकारात्मक ऊर्जा कमी होऊन चिडचिड, आजारपण किंवा कामात अडथळे येऊ लागतात, असे मानले जाते. ही नकारात्मकता शोषून घेण्यासाठी विशिष्ट गुणधर्म असलेल्या वस्तू वापरल्या जातात. केवळ मीठ किंवा मोहरीच नाही, तर इतरही अनेक वस्तू या प्रक्रियेत वापरल्या जातात. त्या वस्तू कोणत्या आणि त्यामागचे पारंपारिक व मानसिक शास्त्र काय आहे, ते जाणून घेऊ.

१. मीठ आणि मोहरी (Salt & Mustard Seeds)

मीठ हे नकारात्मक ऊर्जा शोषून (Absorb) घेण्याचे उत्तम माध्यम मानले जाते. मिठाचे स्फटिक हवेतील आणि शरीरातील नकारात्मक लहरी खेचून घेतात. मोहरीला 'रुद्र' शक्तीचे प्रतीक मानले जाते. तिचा तिखटपणा आणि ऊर्जा वाईट लहरींना नष्ट करण्यास मदत करते. मीठ-मोहरी हातात घेऊन पीडित व्यक्तीवरून सात वेळा ओवाळले जाते आणि त्यानंतर ते लगेच घराबाहेर टाकली जाते. असे मानले जाते की, मिठाचा खारटपणा आणि मोहरीचे तीक्ष्ण गुणधर्म संचित झालेली नकारात्मकता खेचून घेतात. अनेक घरांमध्ये विधीनंतर हे मीठ आगीत टाकले जाते, जेणेकरून त्यातील दोष जळून खाक होतील.

२. सुक्या लाल मिरच्या (Dried Red Chilies)

पाच किंवा सात सुक्या लाल मिरच्या ओवाळून आगीत टाकल्या जातात. असे मानले जाते की, जर मिरच्या जळताना त्यांचा तिखट ठसका आला नाही, तर नजर खूप कडक आहे. ठसका न येणे म्हणजे मिरच्यांनी ती सर्व नकारात्मकता स्वतःमध्ये शोषून घेतली आहे. मिरच्यांची संख्या ही नेहमी विषम (३, ५ किंवा ७) ठेवली जाते, कारण विषम संख्या ऊर्जेच्या प्रवाहात अधिक प्रभावी ठरते. अग्नी हे शुद्धीकरणाचे सर्वात मोठे प्रतीक असल्याने, मिरच्यांच्या माध्यमातून ओढून घेतलेली नजर आगीत भस्म केली जाते. जर नजर लागली नसेल, तर मिरच्यांचा स्वाभाविक ठसका संपूर्ण घरात पसरतो, अशी ही पारंपारिक समजूत आहे.

३. लिंबू (Lemon)

लिंबू हे ऊर्जेला तटस्थ (Neutralize) करणारा घटक आहे. त्याच्या आंबट आणि आम्लयुक्त गुणधर्मामुळे ते वाईट लहरींना स्वतःकडे आकर्षित करते. अनेकदा घराच्या बाहेर किंवा वाहनाला लिंबू-मिरची बांधण्यामागे हेच कारण असते की, येणाऱ्याची पहिली नजर त्या लिंबावर पडावी आणि तिथूनच नकारात्मकता शोषली जावी. दृष्ट काढलेले लिंबू कापून त्यावर कुंकू लावले जाते आणि ते चार रस्त्यांवर (चौकात) टाकले जाते, जेणेकरून ती ऊर्जा विखुरली जाईल. लिंबामध्ये सौर ऊर्जेचे अंश असतात, जे घरातील वास्तूदोषांचा प्रभाव कमी करण्यास मदत करतात. वाहनांना लिंबू बांधल्याने प्रवासातील अडथळे आणि 'अपघात योग' टळतात, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे.

४. तुरटी (Alum)

तुरटी ओवाळून आगीत टाकली की ती वितळते आणि तिचे विशिष्ट आकार तयार होतात. लोक त्या आकारावरून "कोणाची नजर लागली आहे" याचा अंदाज लावतात. विज्ञानानुसार, तुरटी ही हवेतील अशुद्धी दूर करण्यासाठी वापरली जाते, तसेच ती ऊर्जा शुद्धीकरणासाठीही प्रभावी मानली जाते. जळलेली तुरटी जेव्हा एखाद्या मानवी आकृतीचा किंवा डोळ्याचा आकार घेते, तेव्हा "नजर उतरली" असे मानून व्यक्तीला मानसिक समाधान मिळते. या प्रक्रियेनंतर ती जळलेली तुरटी घराबाहेर नेऊन पायदळी तुडवावी किंवा मातीत गाडून टाकावी. ही पद्धत विशेषतः व्यवसायाच्या ठिकाणी किंवा दुकानाला लागलेली वाईट नजर काढण्यासाठी अत्यंत गुणकारी मानली जाते.

५. झाडू (Broom)

झाडू हा स्वच्छतेचे प्रतीक आहे. दृष्ट काढताना झाडूचा वापर करणे म्हणजे त्या व्यक्तीभोवती साचलेली 'कचरा'रूपी नकारात्मक ऊर्जा झाडून बाहेर काढणे होय. ग्रामीण भागात आजही लहान मुलांची नजर काढताना झाडूचा किंवा घराच्या केरसुणीचा वापर केला जातो. यामुळे त्या व्यक्तीच्या 'ऑरा'मध्ये (तेजोवलयात) साचलेला जडपणा दूर होऊन त्याला हलके वाटते. झाडूने दृष्ट काढणे म्हणजे घरातील लक्ष्मीचा आशीर्वाद घेऊन वाईट शक्तींना सीमेबाहेर हाकलून लावणे, असा याचा संकेत आहे.

६. मोरपीस (Peacock Feather)

मोरपीस हे प्रभू श्रीकृष्ण आणि शुद्धतेचे प्रतीक आहे. मोरपिसाने दृष्ट काढणे हे अत्यंत सौम्य आणि सात्विक मानले जाते. विशेषतः लहान मुलांची नजर काढण्यासाठी याचा वापर होतो, कारण मोरपिसाची स्पंदने मनाला शांत करतात. आध्यात्मिक दृष्टिकोनातून मोरपीस शरीरातील सात चक्रांना संतुलित करण्याचे काम करते. जर मूल सतत रडत असेल किंवा त्याला भीती वाटत असेल, तर मोरपिसाने फुंकर घातल्यास त्याला शांत झोप लागते. मंदिरातही मोरपिसाच्या गुच्छाने भक्तांवरून 'झारा' फिरवला जातो, जो नकारात्मकता दूर करण्याचा एक सात्विक मार्ग आहे.

७. कोळसा किंवा राख (Coal/Ash)

काळा रंग हा नकारात्मकता शोषून घेण्यासाठी ओळखला जातो. दृष्ट काढताना कोळशाचा तुकडा वापरणे म्हणजे काळ्या रंगाच्या माध्यमातून वाईट नजरेचा प्रभाव ओढून घेणे. कोळसा पाण्यात टाकून किंवा त्याचा काळा टिळा लावून दृष्ट काढण्याची पद्धत अनेक ठिकाणी प्रचलित आहे. कोळसा हा कार्बनचे रूप असल्याने तो वातावरणातील दूषित लहरींना स्वतःमध्ये सामावून घेतो. तसेच, यज्ञ किंवा होमातील राखेचा (विभूती) वापर केल्याने शरीराभोवती एक संरक्षक कवच निर्माण होते, जे बाहेरील वाईट शक्तींपासून रक्षण करते.

दृष्ट काढण्याच्या या प्रथांमागे प्रबळ इच्छाशक्ती (Willpower) काम करत असते. जेव्हा आपण या वस्तू ओवाळून टाकतो, तेव्हा "आता सर्व काही ठीक होणार आहे" ही सकारात्मक भावना त्या व्यक्तीच्या मनात निर्माण होते, ज्याला मानसशास्त्र 'प्लॅसिबो इफेक्ट' (Placebo Effect) म्हणू शकते. श्रद्धेचा भाग म्हणून या गोष्टी मनाला शांती आणि आधार देतात.

टीप: सदर माहिती सामान्य गृहीतकांवर आधारित असून अधिक महितीसाठी तज्ञांचा सल्ला उपयुक्त ठरेल!