ना भिंतीवर पोस्टर, ना रॅली, ना फ्लेक्सबाजी; जपानची निवडणूक पद्धत पाहून तुम्हीही व्हाल थक्क!

Jara Hatke: जपानच्या निवडणूक प्रक्रियेची माहिती वाचलीत, तर तुम्हालाही प्रश्न पडेल, हे आपल्या देशात घडणार कधी?

जपानची निवडणूक प्रक्रिया ही जगातील सर्वात शिस्तबद्ध आणि शांत निवडणूक मानली जाते. तिथे निवडणुकीचा प्रचार म्हणजे शक्तीप्रदर्शन नसून, ती मतदारांपर्यंत आपली भूमिका पोहोचवण्याची एक अत्यंत मर्यादित आणि नियमबद्ध पद्धत आहे. जपानमध्ये प्रचार कसा केला जातो, माहीत आहे का?

१. प्रचाराचा अत्यंत कमी कालावधी

जपानमध्ये निवडणुकीच्या प्रचारासाठी खूप मोठा काळ दिला जात नाही. कनिष्ठ सभागृहासाठी केवळ १२ दिवस आणि वरिष्ठ सभागृहासाठी १७ दिवसांचा अधिकृत प्रचार कालावधी असतो. या ठराविक दिवसांच्या बाहेर कोणत्याही प्रकारचा प्रचार करणे हा गुन्हा मानला जातो.

२. मर्यादित पोस्टर आणि अधिकृत बोर्ड

आपल्याकडे दिसतात तसे घराघरांवर किंवा भिंतीवर पोस्टर्स जपानमध्ये लावता येत नाहीत. सरकारकडून महत्त्वाच्या सार्वजनिक ठिकाणी (उदा. रेल्वे स्टेशन, बस स्टँडबाहेर) एकच मोठा बोर्ड लावला जातो. या बोर्डवर प्रत्येक उमेदवारासाठी एक ठराविक नंबर आणि चौकोन दिला असतो. उमेदवाराला केवळ त्याच जागेत आपले एकच अधिकृत स्टिकर लावता येते.

३. 'डोअर-टू-डोअर' प्रचारावर बंदी

जपानमध्ये उमेदवार किंवा त्यांचे कार्यकर्ते मतदारांच्या घरी जाऊन मते मागू शकत नाहीत. 'डोअर-टू-डोअर कॅनव्हासिंग' (Kobetsu Homon) तिथे पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे. मतदारांवर दबाव येऊ नये आणि त्यांच्या खाजगी आयुष्यात अडथळा नको, हा त्यामागचा उद्देश असतो.

४. ध्वनिक्षेपकांचा मर्यादित वापर

मोठ्या रॅली किंवा विनाकारण फिरणाऱ्या गाड्या तिथे नसतात. काही ठराविक ठिकाणी उमेदवारांना उभे राहून भाषण करण्याची मुभा असते. तिथेही ध्वनिक्षेपकाचा आवाज मर्यादित ठेवावा लागतो. लोकांच्या दैनंदिन कामात व्यत्यय येणार नाही, याची काळजी घेतली जाते.

५. समान संधी आणि नैतिक मूल्ये

जपानच्या निवडणूक कायद्यानुसार सर्व उमेदवारांना प्रचारासाठी समान संधी दिली जाते. जर एखाद्या उमेदवाराने दुसऱ्याचे पोस्टर खराब केले, तर त्याला केवळ दंडच नाही, तर निवडणूक लढवण्यास अपात्रही ठरवले जाऊ शकते. स्वच्छ राजकारण आणि स्वच्छ शहर या दोन्ही गोष्टींना तिथे सर्वोच्च स्थान दिले जाते.

६. आचारसंहितेचे काटेकोर पालन

निवडणूक संपली की किंवा आचारसंहिता लागू होताच, अवघ्या काही तासांत संपूर्ण शहर पुन्हा पूर्ववत होते. प्रचाराचे एकही स्टिकर किंवा खूण मागे राहत नाही.

'नागरी शिस्त' आणि 'कायदा सुव्यवस्थेचे' पालन यामुळे जपान सरस ठरतो. आपल्याकडेही निवडणुका म्हणजे केवळ 'फ्लेक्सबाजी' न राहता, ती लोकशाहीची एक 'शिस्तबद्ध प्रक्रिया' बनणे काळाची गरज आहे. पाहा तिथे राहणार्‍या एका भारतीय महिलेचा या संबंधित एक व्हिडिओ -