भारताविरोधात कुरापती करणाऱ्या 'त्रिकुटा'चं संकट वाढलं; मध्य पूर्वेतील युद्धामुळे सापडले कोंडीत

तुर्की, अझरबैजान आणि पाकिस्तान यांच्यात ब्रदर्स मिलिट्री सराव २०२१ साली अझरबैजानची राजधानी बाकू येथे झाला होता. या तिन्ही देशांनी संरक्षण उद्योग, सैन्य प्रशिक्षण आणि परराष्ट्रीय धोरणात कायम एकमेकांना पाठिंबा दिला आहे

अमेरिका इस्रायल आणि इराण यांच्यात आठवडाभर सुरू असलेले युद्ध केवळ याच तीन देशांपुरते मर्यादित राहिले नाही. या युद्धाची आग आणखी भडकली आहे. या आगीची ढग संपूर्ण मध्य पूर्वेला बसत आहे. मागील ७ दिवसांत जवळपास १५ देशांना युद्धामुळे प्रभावित व्हावे लागले आहे. गुरुवारी या यादीत अझरबैजान हे नवीन नाव जोडले गेले. याआधी तुर्कीनेही इराणवर हल्ल्याचा आरोप केला होता.

इराणशी युद्धात तुर्की आणि अझरबैजान यांनाही फटका बसला आहे. याचा परिणाम आशियाई देश पाकिस्तानवरही पडला आहे. भारताच्या नजरेने मध्य पूर्वेतील युद्धामुळे तुर्की, अझरबैजान आणि पाकिस्तान या तिन्ही कुरापती करणाऱ्या देशांना हैराण केले आहे. मागील काही वर्षापासून हे तिन्ही देश स्वत:ला एक रणनीती भागीदार म्हणून दाखवतात. संरक्षण करार, सैन्य सराव आणि आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावरही या तिघांनी बरीच चर्चा असते. परंतु मध्य पूर्वेतील वाढत्या तणावामुळे या तिन्ही देशांवर परिणाम केला आहे.

तुर्की, अझरबैजान आणि पाकिस्तान यांच्यात ब्रदर्स मिलिट्री सराव २०२१ साली अझरबैजानची राजधानी बाकू येथे झाला होता. या तिन्ही देशांनी संरक्षण उद्योग, सैन्य प्रशिक्षण आणि परराष्ट्रीय धोरणात कायम एकमेकांना पाठिंबा दिला आहे. पाकिस्तानला काश्मीर मुद्द्यांवर तुर्कीचे समर्थन मिळाले आहे तर तुर्की आणि पाकिस्तानच्या कॉकस एरियात अझरबैजान उघडपणे समर्थन करायला आला आहे. २०२० साली नागोर्नो काराबाखसोबत संघर्षात तुर्कीने अझरबैजानला सैन्य मदत पाठवली होती. त्यावेळी पाकिस्ताननेही अझरबैजानला समर्थन दिले होते. 

भारतासाठी हे त्रिकुट का बनलं आव्हान?

गेल्या काही वर्षात या त्रिकुटाने भारतासाठी नवं आव्हान बनवले आहे. पाकिस्तान निर्माण झाल्यापासून तो भारताचा शत्रू आहे. परंतु तुर्की आणि अझरबैजानने अनेकदा जागतिक मंचावर पाकिस्तानचे समर्थन केले आहे. काश्मीर मुद्द्यांवरही तुर्कीच्या राष्ट्रपतींनी पाकिस्तानची बाजू घेतली आहे. सोबत या तिन्ही देशांच्या एकत्रित सैन्य सराव, संरक्षण भागीदारीमुळे भारताची चिंता वाढवली आहे. तुर्की दीर्घ काळापासून स्वत:ला मुस्लीम राष्ट्राचा चेहरा बनवण्यासाठी प्रयत्न करत आहे. तुर्की NATO चा सदस्य आहे त्याशिवाय युरोप आणि अमेरिकेसोबत त्यांचे आर्थिक आणि सैन्य संबंध आहेत. मध्य पूर्वेतील वाढत्या तणावामुळे तुर्कीला अडचणीत टाकले आहे. 

पाकिस्तानसाठीही संकट

पाकिस्तान बऱ्याचदा इस्लामी जगताच्या राजकारणात सक्रीय असल्याचा प्रयत्न करते. पंतप्रधान शहबाज शरीफ यांच्या सरकारसमोर सध्या देशाची बिघडलेली अर्थव्यवस्था मोठे आव्हान आहे. पाकिस्तानला आखाती देशांकडून आर्थिक मदत, गुंतवणूक आणि ऊर्जा सहाय्य मिळते. त्यामुळे कुठल्याही प्रादेशिक संघर्षात उघडपणे बाजू घेणे त्याची अशी स्थिती नाही. जर मध्य पूर्वेत संकट आणखी वाढले तर पाकिस्तानसाठी परराष्ट्र धोरणात संतुलन राखणे कठीण होईल. मध्य पूर्वेतील संकट केवळ प्रादेशिक नाही. त्याचा परिणाम दक्षिण आशिया, युरोपापर्यंत जाणवत आहे. त्यामुळे तुर्की, अझरबैजान आणि पाकिस्तान भौगोलिक परिस्थितीमुळे कोंडीत सापडला आहे. तुर्की, अझरबैजानमध्ये झालेल्या हल्ल्याची जबाबदारी इराणने घेतली नाही. मात्र या हल्ल्यांमुळे पाकिस्तानची डोकेदुखी वाढवली आहे.