मकर संक्रांत २०२६: संक्रांत सण असूनही त्याला 'नकारात्मक' छटा का? रंजक आणि शास्त्रीय कारण माहितीय?

Makar Sankranti 2026: 'तीळ गूळ घ्या, गोड गोड बोला' म्हणत आपण संक्रांत साजरी करतो पण 'माझ्यावर संक्रांत आली' हे नकारात्मकतेने वापरतो, हा विरोधाभास का? ते पाहू!

मकर संक्रांत(Makar Sankrant 2026) हा आनंदाचा, तिळगुळाचा आणि पतंग उडवण्याचा सण असला, तरी मराठी भाषेत आणि व्यवहारात 'संक्रांत येणे' या शब्दाला एक नकारात्मक छटा आहे. हे कोडे अनेकदा आपल्याला पडते. या विषयावर आधारित सविस्तर आणि माहितीपूर्ण लेख जरूर वाचा. 

Makar Sankranti 2026: यंदा 'संक्रांत' कोणावर? जाणून घ्या तिचे वाहन, वस्त्र, शस्त्र आणि राशीभविष्य!

"त्याच्या नोकरीवर संक्रांत आली" किंवा "आज आमच्यावर मोठी संक्रांत आली," अशी वाक्ये आपण अनेकदा ऐकतो. संक्रांत हा सण गोडव्याचा असूनही, संकटाच्या प्रसंगी या शब्दाचा वापर का केला जातो? हा विरोधाभास समजून घेण्यासाठी आपल्याला इतिहास, ज्योतिषशास्त्र आणि पौराणिक कथांचा आधार घ्यावा लागेल.

१. 'संक्रांत' शब्दाचा अर्थ

'संक्रांत' हा शब्द संस्कृतमधील 'संक्रमण' या शब्दावरून आला आहे. याचा अर्थ एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जाणे किंवा प्रवेश करणे असा होतो. जेव्हा सूर्य एका राशीतून दुसऱ्या राशीत प्रवेश करतो, त्याला 'संक्रांत' म्हणतात. मकर संक्रांतीला सूर्य धनू राशीतून मकर राशीत प्रवेश करतो.

२. बदलाची भीती आणि अस्थिरता

कोणताही बदल, मग तो नैसर्गिक असो वा सामाजिक, सुरुवातीला भीती आणि अस्थिरता घेऊन येतो. जुने सोडणे आणि नवीन स्वीकारणे या संक्रमण काळात अनेक उलथापालथी होतात. म्हणूनच, जेव्हा एखाद्याच्या आयुष्यात मोठे आणि नको असलेले बदल होतात, तेव्हा त्याला 'संक्रांत आली' असे म्हटले जाऊ लागले.

Bhogi Festival 2026: खेंगट, बाजरीची भाकरी आणि लोणी; संक्रांतीच्या आधी भोगी का महत्त्वाची?

३. पौराणिक कथा आणि 'संक्रांती' देवीचे रूप

पुराणानुसार, संक्रांती ही एक देवी आहे. तिने 'संक्रासुर' नावाच्या राक्षसाचा वध केला होता. ही देवी दरवर्षी वेगवेगळ्या रूपात, वेगवेगळ्या वाहनावर बसून येते. ती ज्या दिशेकडून येते आणि ज्या दिशेला जाते, तिथल्या गोष्टींचा नाश होतो किंवा तिथे संकट येते, अशी एक लोकमान्यता आहे.

पंचांगात संक्रांतीचे वर्णन करताना ती काय खात आहे, कोणते वस्त्र नेसली आहे आणि कोणत्या दिशेला पाहत आहे, हे दिलेले असते. ज्या वस्तूकडे ती पाहते, त्या वस्तू महाग होतात किंवा त्यांचा तुटवडा जाणवतो, असे मानले जाते. या नकारात्मक प्रवृत्तीमुळे संक्रांत शब्दाला नकारात्मक छटा प्राप्त झाली.

Chanakya Niti: अपमान करणाऱ्याला कसं उत्तर द्यायचं? शिका चाणक्य नीतीचे 'हे' ५ वाग्बाण 

४. 'कर्क संक्रांत' आणि 'मकर संक्रांत'

सूर्य जेव्हा कर्क राशीत जातो (दक्षिणायन सुरू होते), तेव्हा रात्री मोठ्या होतात आणि अंधार वाढतो. हा काळ अशुभ मानला जायचा. याउलट मकर संक्रांतीपासून उत्तरायण सुरू होते, जे शुभ मानले जाते. परंतु, 'संक्रांत' हा शब्द सामान्यतः राशी बदलण्याच्या क्रियेला दिला गेल्यामुळे, त्यातील 'बदल' किंवा 'विस्थापन' या अर्थाला अधिक महत्त्व मिळाले.

५. भाषेतील वापर

मराठी भाषेत अनेक शब्द आपले मूळ अर्थ सोडून वेगळ्या अर्थाने रूढ होतात. जसे 'बारा वाजणे' हा केवळ वेळेचा संदर्भ नसून संकटाचा आहे, तसेच 'संक्रांत येणे' हा वाक्प्रचार 'एका स्थितीकडून दुसऱ्या वाईट स्थितीकडे जाणे' या अर्थाने कायमचा रूढ झाला.

सकारात्मक बाजू

आज आपण संक्रांतीला 'तिळगुळ घ्या, गोड गोड बोला' म्हणतो, कारण आपल्याला या संक्रमणातील नकारात्मकता घालवून जीवनात गोडवा आणायचा असतो. थंडी संपून सूर्याचे तेज वाढण्याचा हा काळ असल्याने, जुन्या वाईट गोष्टींना मागे सोडून प्रकाशाकडे जाण्याचा हा सण आहे. त्यामुळे आपणही त्याकडे सकारात्मकतेनेच पाहूया. 

Makar Sankrant 2026: यंदा संक्रांत आणि एकादशीचा दुर्मिळ योग; खिचडी नाही, तर करा 'या' वस्तूंचे दान