मकर संक्रांतीच्या आदल्या दिवशी साजरा होणारा 'भोगी' हा सण म्हणजे निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस आहे. या सणाचे महत्त्व, परंपरा आणि त्यानिमित्ताने बनवल्या जाणाऱ्या विशेष खाद्यपदार्थांची आणि या सणाची माहिती देणारा लेख. दरवर्षीप्रमाणे यंदा १३ जानेवारी रोजी अर्थात मकरसंक्रांतीच्या आदल्या दिवशी भोगी(Bhogi Festival 2026) साजरी करायची आहे आणि १४ जानेवारी रोजी मकरसंक्रांतीचा(Makar Sankranti 2026) सण साजरा करायचा आहे.
१० जानेवारी: गुरु-आदित्य योग: तुमच्या आयुष्यातील अडचणी निवारणासाठी उत्तम योग; करा 'हा' उपाय
'भोगी' म्हणजे उपभोगाचा सण. 'नको रे ओढू, नको रे ताणू, आनंदाने भोगी मांडू' असे म्हणत हा सण महाराष्ट्र, कर्नाटक, तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेशात मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो. थंडीच्या दिवसात निसर्गातून मिळणाऱ्या ताज्या पिकांचा आनंद घेणे आणि शरीराचे पोषण करणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
भोगीची विशेष भाजी (खेंगट)
भोगीच्या दिवशी घराघरात एक विशेष मिश्र भाजी बनवली जाते, ज्याला 'खेंगट' किंवा 'भोगीची भाजी' म्हणतात. या भाजीचे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये हिवाळ्यातील सर्व ताज्या भाज्यांचा वापर केला जातो:
घटक: ओले हरभरे, पावटा, वांगी, घेवडा, गाजर, वाटाणा आणि शेंगदाणे.
तिळाचे महत्त्व: या भाजीत भरपूर प्रमाणात तीळ वापरले जातात. तीळ हे उष्ण असल्याने थंडीच्या दिवसात शरीरातील उष्णता टिकवून ठेवण्यास मदत करतात.
Makar Sankranti 2026: यंदा 'संक्रांत' कोणावर? जाणून घ्या तिचे वाहन, वस्त्र, शस्त्र आणि राशीभविष्य!
तिळाची बाजरीची भाकरी
भोगीला केवळ भाजीच नाही, तर तिळाची बाजरीची भाकरी आणि लोणी या जोडिला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. बाजरी आणि तीळ या दोन्ही गोष्टी शरीराला ऊर्जा आणि उष्णता देतात. या दिवशी मुगाची डाळ घातलेली मऊ खिचडी देखील अनेक ठिकाणी बनवली जाते.
धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व
१. इंद्राची पूजा: पौराणिक कथेनुसार, हा दिवस देवराज इंद्राला समर्पित आहे. इंद्राने पृथ्वीवर पाऊस पाडून समृद्धी आणली, म्हणून त्यांचे आभार मानले जातात. २. साफसफाई आणि मंगल स्नान: भोगीच्या दिवशी पहाटे उठून घर स्वच्छ केले जाते. अभ्यंगस्नान करून नवीन किंवा स्वच्छ कपडे परिधान केले जातात. अंगणात सुंदर रांगोळी काढली जाते. ३. कचरा जाळण्याची परंपरा (कचरा टाळा, नकारात्मकता जाळा): काही ठिकाणी जुन्या आणि अनावश्यक वस्तू जाळण्याची परंपरा आहे. याचा अर्थ आपल्या मनातील वाईट विचार आणि नकारात्मकता जाळून नवीन वर्षाची सकारात्मक सुरुवात करणे असा होतो.
Makar Sankrant 2026: यंदा संक्रांत आणि एकादशीचा दुर्मिळ योग; खिचडी नाही, तर करा 'या' वस्तूंचे दान
"भोगी न्ह्हावा आणि नशिबी यावा"
ग्रामीण भागात अशी म्हण आहे की, जो भोगीचा सण आनंदात साजरा करतो, त्याचे पूर्ण वर्ष आरोग्यपूर्ण आणि समृद्ध जाते. निसर्गातून जे मिळते ते देवाला नैवेद्य म्हणून अर्पण करण्याची ही पद्धत आपली कृषी संस्कृती दर्शवते.
Web Summary : Bhogi, celebrated before Makar Sankranti, expresses gratitude to nature. Special dishes like Khengat, bajra roti, and butter are prepared. The festival involves Indra worship, house cleaning, and burning old items to symbolize a fresh start, promoting health and prosperity.
Web Summary : मकर संक्रांति से पहले मनाया जाने वाला भोगी प्रकृति के प्रति कृतज्ञता व्यक्त करता है। खेंगट, बाजरे की रोटी और मक्खन जैसे विशेष व्यंजन बनाए जाते हैं। इस पर्व में इंद्र की पूजा, घर की सफाई और पुरानी वस्तुओं को जलाना शामिल है, जो नई शुरुआत का प्रतीक है, और स्वास्थ्य व समृद्धि को बढ़ावा देता है।