India Oil Supply News: भारतासाठी 'संजीवनी' ठरला हा छोटा देश; युद्ध असो की संकट, अविरत करतोय तेल अन् गॅस पुरवठा

India Oil Supply News: जगभरातील चालू असलेले संघर्ष आणि 'टॅरिफ'च्या दबावाच्या पार्श्वभूमीवर, भारताने रशियावरील आपले अवलंबित्व कमी केले आहे आणि अंगोलाकडून तेलाची आयात वाढवली आहे. काही दिवसापूर्वी भारताने अंगोलाकडून अंदाजे २० लाख बॅरल कच्चे तेल खरेदी केले. मार्च २०२६ मध्ये, अंगोला हा भारताचा कच्च्या तेलाचा तिसरा सर्वात मोठा पुरवठादार ठरला आहे.

मागील काही दिवसांपासून इराण आणि अमेरिकेत युद्ध सुरू आहे. याचा परिणाम तेल आणि गॅस आयातीवर झाला आहे. तर दुसरीकडे अमेरिकेच्या टॅरिफचाही परिणाम यावर झाला आहे. वाढत्या जागतिक तणावाच्या पार्श्वभूमीवर, भारताने आपल्या तेल खरेदी धोरणात बदल केला आहे. अंगोला हा एक आफ्रिकन देश भारतासाठी एक प्रमुख पुरवठादार म्हणून उदयास आला आहे.

भारत रशियावरील आपले अवलंबित्व कमी करत असून अंगोलाकडून अधिक तेल खरेदी करत आहे. भारताने अंगोलाकडून अंदाजे २० लाख बॅरल कच्चे तेल खरेदी केले. ही खरेदी इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशनने केली असून, यामध्ये हँगो आणि क्लोव्ह ग्रेडच्या प्रत्येकी १० लाख बॅरलचा समावेश होता.

हा करार एक्सॉनमोबिलच्या माध्यमातून झाला. दोन्ही प्रकारचे तेल आशियाई तेल शुद्धीकरण कंपन्यांसाठी फायदेशीर मानले जाते, कारण त्यातून पेट्रोल आणि डिझेलचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन होते. नायजेरियानंतर अंगोला हा आफ्रिकेतील दुसरा सर्वात मोठा तेल उत्पादक देश असून, तो दररोज अंदाजे १.१ दशलक्ष बॅरल तेलाचे उत्पादन करतो. या देशाकडे अंदाजे ७.७८ अब्ज बॅरल तेलसाठा आहे, यामुळे भारतासारख्या देशांसाठी त्याचे महत्त्व वाढत आहे.

भारताला आता फक्त एकाच देशावर अवलंबून राहायचे नाही. त्यामुळे, भारताने इतर देशांकडून तेलाची खरेदी वाढवली आहे. अबू धाबीचे मुरबान तेल शेलकडून, अप्पर झाकुम तेल मर्करिया ग्रुपकडून आणि ब्राझीलचे बुझिओस तेल पेट्रोब्रासकडून खरेदी करण्यात आले आहे. यामुळे भारताचा पुरवठा सुरक्षित आणि संतुलित राहील याची खात्री होत आहे.

२०२२ मध्ये झालेल्या रशिया-युक्रेन युद्धानंतर, स्वस्त तेल पुरवून रशिया भारताचा सर्वात मोठा तेल पुरवठादार बनला. त्यानंतर रशियावर कठोर निर्बंध लादण्यात आले, यामुळे भारताला आपली रणनीती बदलावी लागली. डिसेंबरमध्ये, रशियाकडून होणारी तेल आयात दोन वर्षांतील नीचांकी पातळीवर पोहोचली, तर ओपेक देशांकडून होणारी आयात वाढली. या बदलामध्ये आता आफ्रिकन देश महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत. अमेरिका रशियन तेल रोखण्यासाठी आयात शुल्क लादत आहे, तर युरोप नवीन व्यापार आणि संरक्षण करार करत आहे. याचा फायदा अंगोलासारख्या देशांना होत आहे.

सरकारने गॅसच्या पर्यायी स्रोतांचा शोध घेण्याचा आणि ओमान, नायजेरिया व अंगोलाकडून खरेदी वाढवण्याचा निर्णय घेतला आहे. आकडेवारीनुसार, एकूण एलएनजी आयात फेब्रुवारी २०२६ मधील १.९३ दशलक्ष टनांवरून मार्च २०२६ मध्ये १.६७ दशलक्ष टनांपर्यंत घसरली, म्हणजेच सुमारे १३% घट झाली. कतारकडून होणारी आयात लक्षणीयरीत्या घटली, तर अमेरिका, ओमान, नायजेरिया आणि अंगोलाकडून होणारी आयात वाढली. संयुक्त अरब अमिरातीकडून होणारी आयात घटली, हे पुरवठ्यातील बदल स्पष्टपणे दर्शवते.

मार्च २०२६ मध्ये, रशियानंतर पुरवठ्यात सर्वाधिक वाढ झाल्यामुळे अंगोला कच्च्या तेलाचा तिसरा सर्वात मोठा पुरवठादार म्हणून उदयास आला. आकडेवारीनुसार, रशियाकडून होणारी आयात १,०४२ वरून १,९७५,००० बॅरलपर्यंत वाढली, तर इराककडून होणारी आयात ९६९ वरून २३५ पर्यंत घटली आणि सौदी अरेबियाकडून होणारी आयातही १,०३६ वरून ५७२,००० बॅरलपर्यंत घटली. संयुक्त अरब अमिरात (UAE), अमेरिका आणि नायजेरियाकडून होणारी आयातही घटली, तर अंगोलाकडून होणारी आयात १०३ वरून ३२७,००० बॅरलपर्यंत वाढली. एकूण आयात फेब्रुवारीतील ५,२०२ वरून मार्चमध्ये ४,४३९ पर्यंत घटली, म्हणजेच सुमारे १५% घट झाली.

भारत आणि अंगोला यांचे संबंध दीर्घकाळापासूनचे आहेत. दोन्ही देशांमधील संबंध १७६१ सालापासूनचे आहेत, जेव्हा दोन्ही देश पोर्तुगीज राजवटीखाली होते. भारताने अंगोलाच्या स्वातंत्र्याला पाठिंबा दिला आणि १९८५ मध्ये औपचारिक संबंध प्रस्थापित झाले. २००२ मध्ये अंगोलाचे गृहयुद्ध संपल्यानंतर व्यापारात झपाट्याने वाढ झाली.

भारत हा अंगोलाचा तिसरा सर्वात मोठा व्यापारी भागीदार असून, एकूण व्यापारात त्याचा वाटा अंदाजे १०% आहे. २०२१-२२ मध्ये दोन्ही देशांमधील व्यापार ३.२ अब्ज डॉलर्सवर पोहोचला. भारताची निर्यातही वाढली असून, २०२१-२२ मध्ये ती ४५२ दशलक्ष डॉलर्सवर पोहोचली आहे, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत ७४% वाढ आहे.