बर्फाखाली दडलेला खजिना; या देशात आढळतात जगातील सर्वाधिक हिरे, नाव ऐकून चकित व्हाल

Largest Diamond Reserves: जगातील सुमारे 90% हिऱ्यांची कटिंग आणि पॉलिशिंग भारतात केली जाते.

Largest Diamond Reserves: जगातील सर्वात मोठा हिऱ्यांचा साठा आणि प्रमाणानुसार सर्वात मोठा हिऱ्यांचा उत्पादक म्हणून रशियाने आपले वर्चस्व कायम ठेवले आहे. दरवर्षी जागतिक हिऱ्यांच्या उत्पादनापैकी सुमारे 30 ते 35 टक्के उत्पादन रशियात होते. मात्र, हा दबदबा एका रात्रीत निर्माण झालेला नाही; त्यामागे दशकाची शोधमोहीम, कठोर हवामानात केलेले उत्खनन आणि औद्योगिक पायाभूत रचना आहे.

सायबेरियाच्या बर्फाखाली दडलेली संपत्ती

रशियाच्या हिऱ्यांच्या सामर्थ्याचे केंद्र सायबेरियातील याकुतिया (Yakutia) प्रदेश आहे. हा परिसर पृथ्वीवरील अत्यंत थंड, पण वस्ती असलेल्या भागांपैकी एक आहे. येथे गोठलेल्या जमिनीखाली हिऱ्यांनी समृद्ध किम्बरलाइट पाइप्स आढळतात. ऐखल, मीर आणि उदाचनाया या खाणी जगातील सर्वात मोठ्या हिऱ्यांच्या खाणींमध्ये गणल्या जातात. तापमान उणे 50 अंश सेल्सियसपर्यंत घसरत असतानाही, या खाणी उच्च उत्पादनक्षम ठरल्या आहेत.

1954ची ती शोधमोहीम, ज्याने इतिहास बदलला

रशियाच्या हिऱ्यांच्या प्रवासाला निर्णायक वळण 1954 मध्ये मिळाले. सोव्हिएत भूवैज्ञानिक लारिसा पोपुगाएवा यांनी झार्नित्सा किम्बरलाइट पाइपचा शोध लावला. या शोधामुळे सायबेरियात आफ्रिकेसारखी हिऱ्यांची भूगर्भीय रचना असल्याची पुष्टी झाली. यानंतर मोठ्या प्रमाणावर उत्खनन सुरू झाले आणि अनेक जागतिक दर्जाच्या हिऱ्यांच्या खाणी सापडल्या. परिणामी, सोव्हिएत संघ आणि पुढे रशिया जागतिक हिऱ्यांच्या नकाशावर ठळकपणे अधोरेखित झाला.

रशियाच्या हिऱ्यांच्या उद्योगाचा कणा: ALROSA

रशियातील हिऱ्यांचा उद्योग प्रामुख्याने ALROSA या सरकारी मालकीच्या कंपनीच्या नियंत्रणाखाली आहे. देशातील 95% पेक्षा अधिक हिऱ्यांचे उत्पादन ALROSA करते. ही केवळ रशियातीलच नव्हे, तर जगातील सर्वात मोठ्या हिऱ्यांच्या उत्पादकांपैकी एक कंपनी आहे.

उल्कापिंडामुळे तयार झालेले अद्वितीय हिरे

रशियातील सर्वात आगळेवेगळे हिऱ्यांचे साठे पोपिगाई क्रेटरमध्ये आढळतात. लाखो वर्षांपूर्वी एका प्रचंड उल्कापिंडाच्या धडकेत हा खड्डा तयार झाला. येथे सापडणारे सुपर-हार्ड ‘इम्पॅक्ट डायमंड्स’ हे नैसर्गिक हिऱ्यांपेक्षा अधिक कठीण असून औद्योगिक वापरासाठी अत्यंत मौल्यवान आहेत. शास्त्रज्ञांच्या मते, हा एकटाच साठा हजारो वर्षे जागतिक औद्योगिक हिऱ्यांची मागणी भागवू शकतो.

प्रमाणात रशिया आघाडीवर, किंमतीत बोट्सवाना पुढे

हिऱ्यांच्या प्रमाणाच्या बाबतीत रशिया आघाडीवर असला, तरी मूल्याच्या बाबतीत तो आघाडीवर नाही. ही ओळख बोट्सवानाकडे जाते. जिथे हिरे संख्येने कमी, पण गुणवत्तेने उत्कृष्ट असतात. दरम्यान, जागतिक हिऱ्यांची कटिंग आणि पॉलिशिंग साखळी भारतातील सुरतमध्ये पूर्ण होते. जगातील सुमारे 90% कच्चे हिरे येथे कापले व पॉलिश केले जातात.