दरवाज्यात जाताच काम का विसरतो? हा आहे मेंदूचा ‘डोअरवे इफेक्ट’; मेंदूची एक स्मार्टगिरी

डोअरवे इफेक्ट म्हणजे काय? असे नाव का दिले? वाचा सविस्तर

वॉशिंग्टन: एखादे काम करण्यासाठी आपण दुसऱ्या खोलीत जातो आणि तिथे पोहोचताच का गेलो होतो हेच विसरतो, असे प्रत्येकाच्या आयुष्यात कधी ना कधी झालेले असते. पण यात काळजी करण्यासारखे काहीही नाही. ही कोणत्याही आजारपणाची लक्षणे नसून मानवाच्या मेंदूची एक सामान्य आणि स्मार्ट प्रक्रिया आहे, असे शास्त्रज्ञांनी म्हटले आहे. या प्रकाराला विज्ञानाने डोअरवे इफेक्ट, असे नाव दिले आहे.

यासंदर्भात आरोग्य तज्ज्ञांनी केलेल्या संशोधनाच्या निष्कर्षात म्हटले आहे की, जेव्हा आपण एका जागेवरून दुसऱ्या जागी जातो, तेव्हा आपला मेंदू त्या बदलाकडे एक नवीन घटना म्हणून पाहतो. मेंदू जुन्या कामाशी संबंधित माहिती मागे ठेवून नवीन वातावरणासाठी स्वतःला तयार करतो. त्यामुळेच आपण नेमकं काय करायला आलो हे विसरतो.विसरभोळे आहोत की काय, असे वाटते. पण तसे मनातही आणू नका.

आपल्या मेंदूचा ‘रीसेट मोड’ कसा काम करतो?

मेंदू हा एका स्मार्टफोनसारखे काम करतो. जसे फोनमध्ये अनेक ॲप्स विंडो सुरू असतात. ज्यांची गरज नसते असे ॲप्स आपण बंद करतो. फोन स्लो होऊ नये म्हणून केलेली ही कृती असते. तसेच आपला मेंदूही अनावश्यक माहिती काढून टाकतो. अमेरिकेतील नॅशनल इन्स्टिट्यूट्स ऑफ हेल्थच्या मते डोअरवे प्रक्रियेमुळे कार्यक्षमता सुधारते. त्यामुळे आपला विसराळूपणा ही कमजोरी नसून मेंदूची स्वतःला कार्यक्षम राखण्याची एक पद्धत आहे.

ही समस्या कधी जाणवू शकते वा वाढू शकते ?

जरी ही एक सामान्य प्रक्रिया असली, तरी काही परिस्थितीमध्ये ती अधिक जाणवू शकते. जसे कामाचा जास्त ताण किंवा थकवा किंवा एकाच वेळी अनेक कामं करणे. तसेच झोपेची कमतरता. या अवस्थांमध्ये मेंदू आधीच माहितीच्या माऱ्याने ओव्हरलोड असतो, त्यामुळे नवीन जागी गेल्यावर जुनी माहिती पटकन विसरली जाते. तरीही मेंदूला काही प्रसंग आठवतात.