>> आदित्य राजन जोशी
सिमंतोन्नयन हा षोडशसंस्कारा मधील तिसरा संस्कार आहे. हा संस्कार म्हणजे पुंसवन या दुसऱ्या संस्काराचाच विस्तार आहे. त्याचा शाब्दिक अर्थ आहे - "सीमंत" म्हणजे 'केस आणि उन्नती' म्हणजे ' वर उठवणे'.
समारंभाच्या वेळी नवरा बायकोचे केस वर उचलत असे, म्हणून या समारंभाला 'सीमंतोनयन' असे नाव पडले. गरोदर स्त्रीला मानसिक बळ देतानाच तिला सकारात्मक विचारांनी परिपूर्ण ठेवावं हा या विधीचा उद्देश होता. मुलाच्या वाढीबरोबर आईच्या हृदयात नवीन इच्छा निर्माण होतात. या इच्छांची पूर्तता मुलाच्या मानसिक विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावते. आता तो सर्व काही ऐकतो आणि समजतो आणि आईच्या प्रत्येक सुख-दु:खात सहभागी असतो. म्हणून, हा विधी सहाव्या किंवा आठव्या महिन्यात केला पाहिजे.
गर्भाधान संस्कार कशाला म्हणतात, त्याचे लाभ काय आणि महत्त्व काय? सविस्तर जाणून घ्या!
गर्भपात टाळण्यासाठी हा विधी केला जातो. चौथ्या, सहाव्या आणि आठव्या महिन्यात गर्भपात केलेला गर्भ जगत नाही. काही वेळा मातेचा मृत्यू होतो, कारण यावेळी शरीरातील इंद्र विद्युत बलवान असतो. तथापि, सातव्या महिन्यात सोडलेला गर्भ जगू शकतो. या तीन महिन्यांत हा विधी केल्याने ही इंद्रशक्ती शांत होते, त्यामुळे गर्भपाताची शक्यता नाहीशी होते असा समज आहे.
हा विधी गरोदरपणाच्या चौथ्या, सहाव्या किंवा आठव्या महिन्यात केला जातो. त्याचा उद्देश गर्भ शुद्ध करणे आणि आईला सर्वोत्तम विचार करण्याची प्रेरणा देणे हा आहे. उल्लेखनीय आहे की गर्भात चौथ्या महिन्यानंतर बाळाचे अवयव, हृदय इत्यादी तयार होतात आणि त्यांच्यामध्ये चैतन्य येऊ लागते, त्यामुळे बाळाच्या जागृत इच्छा आईच्या हृदयात दिसू लागतात. यावेळी गर्भ शिकण्यायोग्य होऊ लागतो. त्याच्या मनात आणि बुद्धीत नवीन चैतन्य-शक्ती जागृत होऊ लागते. अशा परिस्थितीत जी प्रभावी चांगली वागणूक आईला दिली जाते त्याचा मुलाच्या मनावर खोलवर परिणाम होतो.
मूल जन्माला येण्याआधीच्या प्रक्रियेचा धर्मशास्त्राने किती सखोल अभ्यास केला आहे पहा!
गर्भ हा अतिशय संवेदनशील असतो यात शंका नाही. सती मदालसाबद्दल असे म्हटले जाते की ती आपल्या मुलाचे गुण, कर्मे आणि स्वभाव आधीच घोषित करत असे, नंतर त्याच प्रकारे सतत विचार, वागणे, राहणे, खाणे आणि वागणे असे केले जाते, जेणेकरून मूल एकसारखे होईल. तिला पाहिजे तसा स्वभाव स्थिर होतो. देवर्षी नारद प्रल्हादची आई कयाधू हिला भगवंताच्या भक्तीचा उपदेश करत असत, जे प्रल्हादने गर्भातच ऐकले. व्यासांचा मुलगा शुकदेवाने सर्व ज्ञान आपल्या आईच्या उदरातच प्राप्त केले होते. अर्जुनाने आपल्या गर्भवती पत्नी सुभद्राला चक्रव्यूहभेदाविषयी दिलेल्या सर्व शिकवणी अभिमन्यूने जन्माआगोदर गर्भात असताना जाणून घेतल्या होत्या. याच शिक्षणाच्या आधारे वयाच्या १६ व्या वर्षी अभिमन्यूने ७ महान योद्ध्यांशी एकहाती युद्ध केले आणि चक्रव्यूहात प्रवेश केला.
सिमंतोन्नयन संस्काराचा विधी : या समारंभात वेद शास्त्र संपन्न ब्राह्मणांकडून यज्ञ याग करून शेवटी गर्भिणीची ओटी भरली जाते, ब्राह्मणांकडून आशीर्वाद दिले जातात. सीमंतोंनयन संस्कारात तूप मिसळून खिचडी खायला देण्याचा प्रघात काही प्रांतात आहे. विधी करण्याचा उद्देश हा एकच आहे की बाळाची पूर्णपणे वाढ होऊन ते. निरोगी दीर्घायुषी जन्माला यावं .गर्भपात न होता बाळ बलवान जन्माला यावं, सातव्या महिन्या पूर्वी जन्मलेल बाळ हे ९९% जगत नाही त्या मुळे हा विधी ७ व्या महिन्याच्या किंवा त्या आधी सुद्धा करू शकता.