अविनाश साबापुरे
यवतमाळ : महाराष्ट्रातील एक लाख नऊ हजार शाळांपैकी तब्बल ८५ हजार ३१७ शाळा ग्रामीण भागात आहेत. या शाळांमध्ये वर्षानुवर्षे पाणीपुरवठ्याची समस्या होती; परंतु जिल्हा परिषदांद्वारे सुरू केलेल्या जलजीवन मिशनमुळे तब्बल ९२.८७ टक्के शाळा पाणीदार झाल्या असून, ७९ हजार २३७ शाळांमध्ये नळ लागला आहे. आता हे यश पुढील वर्षापर्यंत १०० टक्क्यांवर नेण्याचा संकल्प मानस मिशनच्या प्रकल्प संचालक सुषमा सातपुते यांनी केला आहे.
१५ ऑगस्ट २०१९ पासून या मिशन अंतर्गत ‘हर घर नल से जल’ मोहीम सुरू झाली. त्यातच शाळा, अंगणवाडी व ग्रामपंचायतींमध्येही नळ बसविण्याचे टार्गेट जिल्हा परिषदांना देण्यात आले होते. शाळांमध्ये नळ बसविण्यात अमरावती, भंडारासह आठ जिल्ह्यांनी शंभर टक्के यश मिळविले आहे,उर्वरित बहुतांश जिल्ह्यांमध्ये ९० टक्क्यांपेक्षा अधिक शाळांमध्ये नळ पोहोचविण्यात आला; परंतु अजूनही गडचिरोली, पालघरसारख्या आदिवासी बहुल जिल्ह्यांमध्ये हे यश जेमतेम ५० टक्क्यांपर्यंतच पोहोचले आहे. त्यामुळे अशा जिल्ह्यांवर फोकस करण्याचे निर्देश प्रकल्प संचालकांनी २० जानेवारीला पाठविलेल्या पत्रात दिले आहेत. आता प्रजासत्ताकदिनी प्रत्येक गावात ग्रामसभा घेऊन शंभर टक्के घरे व शाळांपर्यंत नळ पोहोचविण्याबाबत आढावा घेण्याचेही निर्देश देण्यात आले आहेत.
शंभर टक्के शाळेत नळ असलेले जिल्हे
*जिल्हा - एकूण शाळा - नळ बसविलेल्या शाळा*
- अमरावती - २३४३ - २३४३
- भंडारा - ११५७ - ११५७
- जळगाव - २६७४ - २६७४
- कोल्हापूर - ३०९९ - ३०९९
- परभणी - १५०९ - १५०९
- सांगली - २३८८ - २३८८
- वर्धा - ११९६ - ११९६
- वाशिम - ११५७ - ११५७
९० टक्क्यांपेक्षा अधिक शाळेत नळ लावणारे जिल्हे
*जिल्हा - एकूण शाळा - नळ बसविलेल्या शाळा*
- बुलडाणा - २०८५ - २०८१
- सातारा - ३५२४ - ३४९७
- अहमदनगर - ४७८० - ४७४०
- यवतमाळ - २७४८ - २७२२
- धुळे - १६२८ - १६०९
- औरंगाबाद - ३२९२ - ३२४५
- सोलापूर - ३९१६ - ३८३१
- हिंगोली - ११४० - १११२
- रायगड - ३२२८ - ३११६
- सिंधुदुर्ग - १५९८ - १५३८
- नांदेड - ३३८१ - ३२४६
- नाशिक - ४५७४ - ४३७८
- रत्नागिरी - ३१४९ - ३०१३
- अकोला - १३९८ - १३२९
- लातूर - २००१ - १८८१
- चंद्रपूर - १८६१ - १८२१
- जालना - २०११ - १८१३
८० टक्क्यांपेक्षा अधिक शाळेत नळ लावणारे जिल्हे
*जिल्हा - एकूण शाळा - नळ बसविलेल्या शाळा*
- नागपूर - २४६७ - २२१८
- उस्मानाबाद - १८४३ - १६३६
- बीड - ३३४९ - २९५२
- पुणे - ५५५१ - ४७९५
- गोंदिया - १६६४ - १३९९
- ठाणे - १६५० - १३५१
सर्वात कमी काम झालेले जिल्हे
*जिल्हा - एकूण शाळा - नळ बसविलेल्या शाळा*
- नंदूरबार - १८८० - १५०२
- पालघर - ३१३७ - २११४
- गडचिरोली - १८३९ - ७७५
शाळेत असा होतोय नळाचा वापर
महाराष्ट्रातील ६३ हजार १३ शाळांमधील शौचालय व मूत्रीघरात नळ वापरला जातो. ७३ हजार ८२१ शाळेत हॅन्डवॉश स्टेशनसाठी नळ बसविला आहे. तर २३ हजार ८४३ शाळांमध्ये नळाद्वारेच बागेसाठी सांडपाण्याचा पुनर्वापर होतो. मात्र, रेन वॉटर हार्वेस्टिंगची व्यवस्था केवळ सहा हजार १४७ शाळांमध्येच करण्यात आली आहे.