जग मोठ्या संकटात!अण्वस्त्रांवर नियंत्रण राहणार नाही? रशिया आणि अमेरिका यांच्यातील 'न्यू स्टार्ट करार' संपुष्टात, पुढे काय होणार?

1 / 7

अण्वस्त्रांवर नियंत्रण ठेवणाऱ्या अमेरिका आणि रशिया यांच्यातील'न्यू स्टार्ट करार' कराराची मुदत आज, ५ फेब्रुवारी रोजी संपणार आहे. हा द्विपक्षीय अण्वस्त्र नियंत्रण करार दोन्ही देशांमधील ५० वर्षांहून अधिक जुना अण्वस्त्र मर्यादा करार आहे त्याची मुदत आता संपणार आहे. या करारानुसार दोन्ही देशांना जास्तीत जास्त १,५५० वॉरहेड्स, ७०० लाँचर आणि ८०० तैनात लाँचर ठेवण्याची परवानगी दिली होती.

2 / 7

रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांनी सप्टेंबर २०२५ मध्ये या कराराचा एक वर्षाचा विस्तार प्रस्तावित केला असला तरी, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या प्रस्तावाला औपचारिक प्रतिसाद दिला नाही. आजच्या परिस्थितीत, जर चीन या कराराचा पक्ष नसेल, तर तो अप्रासंगिक आहे आणि रशिया त्याच्या अटींशी बांधील नाही, असा अमेरिकेचा विश्वास आहे. आता रशियाने कराराच्या मर्यादा स्वीकारण्यास नकार दिल्याने, अण्वस्त्रांच्या शर्यतीचा धोका निर्माण झाला आहे.

3 / 7

न्यू स्टार्ट (न्यू स्ट्रॅटेजिक आर्म्स रिडक्शन) कराराची मुदत संपल्यानंतर, जवळजवळ ५० वर्षांत पहिल्यांदाच, दोन्ही देश आता अण्वस्त्रे विकसित करण्यास बांधील नाहीत. तज्ञांनी याला जागतिक सुरक्षेसाठी गंभीर धोका असल्याचे वर्णन केले आहे. हा करार २०१० मध्ये स्वाक्षरी करण्यात आला आणि २०११ मध्ये अंमलात आला.

4 / 7

अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष बराक ओबामा आणि रशियाचे माजी अध्यक्ष दिमित्री मेदवेदेव यांनी त्यावर स्वाक्षरी केली. या कराराचा उद्देश देशाचे राजकीय, लष्करी आणि औद्योगिक तळ नष्ट करू शकणाऱ्या अण्वस्त्रांच्या तैनाती मर्यादित करणे हा होता.

5 / 7

रशिया आणि अमेरिका यांच्यात अण्वस्त्रे मर्यादित करण्यासाठी वाटाघाटी १९७० च्या दशकात शीतयुद्धादरम्यान सुरू झाल्या होत्या. SALT करारात अण्वस्त्रांची संख्या मर्यादित करण्याचा प्रस्ताव होता, पण त्याची अंमलबजावणी झाली नाही. त्यानंतर, १९९१ मध्ये, जॉर्ज बुश आणि गोर्बाचेव्ह यांच्यात START-I करार झाला, यामुळे अण्वस्त्रांवर बंदी घालण्यात आली. १९९३ मध्ये, START-II करारावर स्वाक्षरी झाली, पण त्याअंतर्गत मान्य केलेल्या कपाती अंमलात आणल्या गेल्या नाहीत, म्हणजेच कराराकडे दुर्लक्ष करण्यात आले.

6 / 7

२००२ मध्ये, SORT करारांतर्गत, जॉर्ज बुश आणि पुतिन यांनी अण्वस्त्रांची संख्या १,७००-२,२०० पर्यंत कमी करण्याचे मान्य केले. २००९ मध्ये, बराक ओबामा आणि दिमित्री मेदवेदेव यांनी अण्वस्त्रांवर चर्चा केली आणि ८ एप्रिल २०१० रोजी प्रागमध्ये या करारावर स्वाक्षरी करण्यात आली. २०१० मध्ये अमेरिकन सिनेटने आणि २०११ मध्ये रशियन संसदेने या कराराला मान्यता दिली. हा करार ५ फेब्रुवारी २०११ रोजी १० वर्षांच्या कालावधीसाठी अंमलात आला. तथापि, पाच वर्षांच्या मुदतवाढीची तरतूद होती आणि २०२१ मध्ये जो बायडेन यांनी तो वाढवला.

7 / 7

रशिया आणि अमेरिकेकडे जगातील ९० टक्क्यांहून अधिक अण्वस्त्रे आहेत. जानेवारी २०२५ पर्यंत, रशियाकडे ४,३०९ अण्वस्त्रे होती, तर अमेरिकेकडे ३,७००. फ्रान्स आणि ब्रिटनकडे अनुक्रमे २९० आणि २२५ अण्वस्त्रे आहेत, तर चीनकडे ६०० अण्वस्त्रे आहेत.