खुलासा! अमेरिकेशी अंडरवॉटर युद्ध करण्याच्या तयारीत; चीन समुद्राचा नकाशा का बनवतोय?

ऑक्टोबर २०२४ मध्ये त्याने जपानजवळ समुद्राखालील गोष्टी शोधण्यास सक्षम असलेल्या शक्तिशाली चीनी सागरी सेन्सर्सची चाचणी घेतली.

इस्रायल, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर चीन चर्चेत आला आहे. चीनने समुद्राचा नकाशा बनवण्यास सुरुवात केली आहे. चीन पॅसिफिक, हिंद आणि आर्क्टिक महासागरांमध्ये एक मोठा सागरी नकाशा बनवण्याची आणि निगराणी मोहीम राबवत आहे. समुद्राचा पृष्ठभाग, खोली आणि अंतर्गत भूगोल समजून घेणे हे 'ड्रॅगन'चे ध्येय आहे. नौदल तज्ज्ञांच्या मते अमेरिका आणि त्याच्या मित्र मित्र राष्ट्रांविरुद्ध पाणबुडी युद्ध लढण्यात ही मोहीम महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावेल.

चीनच्या ओशन युनिव्हर्सिटीच्या 'डोंग फांग हाँग ३' या संशोधन जहाजाच्या ट्रॅकिंग डेटानुसार २०२४ आणि २०२५ काळात या जहाजाने तैवान आणि अमेरिकेचा बालेकिल्ला असलेल्या गुआम परिसरातील समुद्रांमध्ये तसेच हिंद महासागरातील सामरिक क्षेत्रांमध्ये वारंवार प्रवास केला आहे. ऑक्टोबर २०२४ मध्ये त्याने जपानजवळ समुद्राखालील गोष्टी शोधण्यास सक्षम असलेल्या शक्तिशाली चीनी सागरी सेन्सर्सची चाचणी घेतली. गेल्या वर्षी मे महिन्यात त्याने त्याच भागाचा पुन्हा दौरा केला. मार्च २०२५ मध्ये त्याने श्रीलंका आणि इंडोनेशिया दरम्यानच्या सागरी हद्दीतून प्रवास केला. ज्यामध्ये सागरी व्यापारासाठी एक महत्त्वाचा मार्ग असलेल्या मलाक्काच्या सामुद्रधुनीचाही समावेश होता.

काय असते सागरी मॅपिंग?

समुद्राचा नकाशा बनवल्याने त्याची खोली आणि समुद्रतळाची वैशिष्ट्ये समजण्यास मदत होते. यातून अनेक गोष्टींची माहिती गोळा होते, जसे की समुद्र कुठे अधिक खोल आणि कुठे उथळ आहे, जहाजांसाठी कोणते मार्ग सर्वोत्तम आहेत, तेल आणि वायूचे साठे कोठे आहेत आणि सागरी जीवसृष्टी कोठे राहते. सोनार तंत्रज्ञानाचा उपयोग समुद्राचा नकाशा तयार करण्यासाठी केला जातो. सोनार (SONAR) हे 'साउंड, नॅव्हिगेशन, अँड रेंजिंग' (Sound, Navigation, and Ranging) हे असते. सोनार तंत्रज्ञान १९२० च्या दशकात विकसित झाले आणि त्यामुळे समुद्रतळाचा नकाशा तयार करण्याच्या कामात लक्षणीय सुधारणा झाली आहे. सोनार प्रणाली ध्वनी निर्माण करते, तो समुद्रात पाठवते आणि नंतर तो ध्वनी परावर्तित होण्यासाठी लागणारा वेळ नोंदवते. ध्वनी निर्माण होण्याची वेळ आणि तो परत येण्याची वेळ यांमधील फरकाचा उपयोग समुद्रतळाची खोली मोजण्यासाठी केला जातो. १९६० च्या दशकात पंख्याच्या आकाराच्या रचनेत ध्वनीच्या अनेक किरणांचा वापर करून अधिक मोठे क्षेत्र मोजण्यासाठी सोनार प्रणाली विकसित करण्यात आल्या. यामुळे पूर्वीपेक्षा अधिक अचूकता मिळवणे शक्य झाले आहे.

चीनची रणनीती

चीनसाठी समुद्राचा नकाशा तयार करण्याचे काम 'डोंग फांग हाँग-३' ही एकमेव पाणबुडी करत नाही. तर अनेक संशोधन जहाजे आणि शेकडो सेन्सर्सचा समावेश असलेल्या एका सागरी नकाशांकन आणि निगराणी मोहिमेचा भाग आहे. हे उघड करण्यासाठी रॉयटर्सने चिनी सरकार आणि विद्यापीठांच्या नोंदी, नियतकालिकांमधील लेख आणि वैज्ञानिक अभ्यासांचे परीक्षण केले. न्यूझीलंडची कंपनी 'स्टारबोर्ड मेरिटाइम इंटेलिजन्स'ने तयार केलेल्या जहाज-ट्रॅकिंग प्लॅटफॉर्मचा वापर करून त्यांनी पाच वर्षांच्या कालावधीत पॅसिफिक, हिंद महासागर किंवा आर्क्टिक महासागरात कार्यरत असलेल्या ४२ संशोधन जहाजांच्या हालचालींचे विश्लेषण केले. या जहाजांकडून मिळालेला सर्वेक्षण डेटा चिनी पाणबुड्यांविरुद्धच्या युद्धभूमीची तयारी करण्यासाठी अमूल्य ठरू शकतो असं ऑस्ट्रेलियाच्या पाणबुडी दलाचे माजी प्रमुख पीटर स्कॉट यांनी म्हटलं.