मध्यपूर्वेतील तणाव शिगेला..; इराण-अमेरिकेचे आता ऑइल अन् गॅस प्लांटवर भीषण हल्ले

Middle East Crisis: या युद्धाचा जागतिक अर्थव्यवस्थेवर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता वाढली आहे.

Middle East Crisis: मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या संघर्षाला आता २० दिवस पूर्ण झाले असून, या संघर्षाने आता अत्यंत धोकादायक वळण घेतले आहे. सुरुवातीला फक्त लष्करी तळ आणि राजकीय नेत्यांवर केंद्रित असलेले हल्ले आता थेट देशांच्या ऊर्जा स्रोतांवर (ऑइल-गॅस फील्ड्स) होत आहेत. यामुळे हा संघर्ष केवळ लष्करी न राहता, आर्थिक युद्धात परिवर्तित होत असल्याचे स्पष्ट संकेत मिळत आहेत.

युद्धाचे बदलता स्वरूप

सुरुवातीला इराणमधील सत्ताकेंद्रे, लष्करी तळ आणि राजकीय नेतृत्वांवर लक्ष्य करण्यात आले होते. त्यानंतर संघर्ष समुद्रात पोहोचला आणि स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ परिसरात जहाजांवर हल्ले होऊ लागले. आता मात्र युद्धाचा फोकस थेट ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर गेला आहे. यामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता वाढली आहे.

महत्त्वाच्या ऊर्जा केंद्रांवर हल्ले

1. खर्ग द्वीप (इराण) - अमेरिकेचा हल्ला

इराणच्या किनाऱ्यापासून सुमारे ३० किमी अंतरावर असलेल्या बेटावर अमेरिकेने हल्ला केला. इराणमधील जवळपास ९०% कच्च्या तेलाची निर्यात याच बेटावरून होते.

2. साउथ पार्स गॅस फील्ड (इरान) - इस्रायलचा हल्ला

हे जगातील सर्वात मोठ्या गॅस साठ्यांपैकी एक आहे. इरानच्या ७०% घरगुती गॅस पुरवठ्याचा स्रोत हेच आहे. हल्ल्यानंतर या ठिकाणी मोठी आग लागल्याची पुष्टी झाली असून, कतर आणि यूएईने या कारवाईवर तीव्र टीका केली.

3. रास लाफान (कतर) - इरानचा प्रत्युत्तर हल्ला

हे जगातील सर्वात मोठा LNG (लिक्विफाइड नॅचरल गॅस) हब असून, वारंवार हल्ल्यांमुळे अनेक प्लांट्स प्रभावित झाले आहेत. कतरकडे जगातील सुमारे १०% गॅस साठा असून, या ठिकाणावर हल्ला केल्यामुळे गॅसच्या पुरवठ्यावर मोठा परिणाम पडू शकतो.

4. रुवैस रिफायनरी (अबू धाबी) - इराणचा ड्रोन हल्ला

ही जगातील चौथी सर्वात मोठी सिंगल-साइट रिफायनरी असून, इराणने केलेल्या हल्ल्यात या रिफायनरीचे नुकसान झाले आहे. सुरक्षेच्या कारणास्तव कामकाज तात्पुरते थांबवले आहे.  

5. रास तनुरा रिफायनरी (सौदी अरेबिया) - इराणचा हल्ला

ही मध्य पूर्वेतील महत्त्वाच्या रिफायनरीजपैकी एक असून, याची उत्पादन क्षमता ५.५ लाख बॅरल प्रतिदिन आहे. इराणनने केलेल्या ड्रोन हल्ल्यानंतर याचे कामकाज तात्पुरते थांबवले आहे.

आर्थिक युद्धाची सुरुवात

ऊर्जा केंद्रांवर लक्ष केंद्रित केल्यामुळे या युद्धाचे स्वरूप बदलले आहे. तेल आणि गॅस उत्पादनावर परिणाम, जागतिक पुरवठा साखळीवर दबाव आणि इंधन दर वाढण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. विशेषतः स्ट्रेट ऑफ होर्मुज परिसर असुरक्षित झाल्यास जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.