उगाच नाही पुतिन भारतात आले! रशिया-भारत शस्त्रास्त्र उत्पादक कंपन्यांची मोठी बैठक; कामालाही झाली सुरुवात

रशिया-भारत संरक्षण उद्योगात मोठी 'डील'ची तयारी! पुतिन यांच्या दौऱ्यापूर्वीच खासगी कंपन्यांची मॉस्कोत 'गुप्त' बैठक

रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांचा नुकताच झालेला भारत दौरा आता खासगी स्तरावरही मोठे रंग दाखवू लागला आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या 'मेक इन इंडिया' धोरणाला एक नवी दिशा देणाऱ्या या दौऱ्याच्या अगदी आधीच, भारतातील प्रमुख खासगी संरक्षण कंपन्यांच्या अधिकाऱ्यांनी मॉस्कोमध्ये तळ ठोकला होता. पुतिन यांच्या भेटीची तयारी सुरू असताना, भारतीय शस्त्रास्त्र निर्मिती क्षेत्रातील दिग्गज कंपन्यांच्या जवळपास अर्धा डझन अधिकाऱ्यांनी रशियन शस्त्रास्त्र कंपन्यांच्या प्रतिनिधींशी एका महत्त्वाच्या संयुक्त उद्यम बैठकीत भाग घेतला.

युक्रेन युद्धानंतरची पहिलीच 'दुर्मीळ' बैठक

रॉयटर्स वृत्तसंस्थेच्या एका अहवालानुसार, अदानी डिफेन्स आणि भारत फोर्ज सारख्या भारतीय संरक्षण क्षेत्रातील बड्या कंपन्यांच्या अधिकाऱ्यांनी रशियात या बैठकीला हजेरी लावली. २०२२ मध्ये रशिया-युक्रेन संघर्ष सुरू झाल्यानंतर, अशा स्तरावर झालेली ही पहिलीच मोठी आणि महत्त्वपूर्ण बैठक असल्याचे सांगितले जात आहे. भारतात दोन्ही देशांचे संयुक्त उत्पादन प्रकल्प उभे करण्याच्या शक्यता तपासण्यासाठी ही चर्चा झाली.

पुतिन यांच्या दौऱ्याआधीच सूत्रं हलली

पंतप्रधान मोदींचे ध्येय स्पष्ट आहे: भारताला केवळ जगातील सर्वात मोठा शस्त्र खरेदीदार म्हणून न ठेवता, त्याला संरक्षण उत्पादनाचे जागतिक केंद्र बनवायचे आहे. याच दिशेने हे पाऊल पडले आहे. सूत्रांनुसार, रशियामध्ये झालेली ही बैठक पुतिन यांच्या ४-५ डिसेंबरच्या भारत भेटीच्या सुमारे एक महिना आधी, म्हणजेच संभाव्यतः ऑक्टोबरच्या शेवटच्या आठवड्यात झाली. याच दरम्यान, भारतीय संरक्षण उत्पादन सचिव संजीव कुमार यांच्या नेतृत्वाखालील शिष्टमंडळही पुतिन यांच्या दौऱ्याचा आधार तयार करण्यासाठी मॉस्कोमध्ये उपस्थित होते.

सध्या भारतीय सशस्त्र दल वापरत असलेल्या शस्त्रास्त्रांमध्ये रशियाचा वाटा जवळपास ३६% आहे. ही भागीदारी आता केवळ खरेदी-विक्रीपुरती मर्यादित न ठेवता, भारतातच उत्पादन करण्यावर भर दिला जात आहे.

उत्पादनाचे स्वरूप काय असेल?

रशियामध्ये झालेल्या या बैठकीत, मिग-२९ फायटर जेटचे सुटे भाग भारतात बनवणे, तसेच रशियन बनावटीच्या इतर हवाई संरक्षण आणि शस्त्र प्रणालींच्या निर्मितीवर चर्चा झाली. याहून अधिक महत्त्वाचे म्हणजे, रशियाने असा प्रस्ताव दिला आहे की, भारताने संयुक्तपणे अशा उपकरणांचे उत्पादन करावे, जे भविष्यात मॉस्को देखील भारतातून आयात करू शकेल. यामुळे भारताची संरक्षण उत्पादनाची ताकद जगभरात सिद्ध होईल.

भारत फोर्जसह 'स्टार्टअप्स'चाही सहभाग

अदानी समूह आणि भारत फोर्जने अशा कोणत्याही बैठकीत अधिकारी सामील असल्याचा इन्कार केला असला तरी, सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, मिसाईल आणि तोफांचे सुटे भाग बनवणाऱ्या कल्याणी ग्रुपच्या भारत फोर्जच्या एका अधिकाऱ्याने यात सहभाग घेतला होता. रशियन बनावटीचे रणगाडे आणि विमानांचे भाग बनवणे, तसेच भविष्यात हेलिकॉप्टर निर्मितीमध्ये भागीदारी करणे हा त्यांच्या सहभागाचा मुख्य उद्देश होता.

या बैठकीत खासगी कंपन्यांसोबतच सरकारी कंपन्यांचे प्रतिनिधी आणि ड्रोन बनवणारे तसेच लष्करी वापरासाठी आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स विकसित करणाऱ्या काही 'स्टार्टअप्स'नेही भाग घेतला. यात टाटा सन्स, लार्सन अँड टुब्रो आणि सरकारी कंपनी भारत इलेक्ट्रॉनिक्स यांच्या प्रतिनिधींचा समावेश होता.