इराण अजूनही सक्षम; अमेरिकन फायटर जेट पाडल्याने खळबळ, युद्धाची तीव्रता अधिकच वाढली

अमेरिकेचे विमान पाडणे ही दुर्मीळ घटना, विमानावर खांद्यावरून क्षेपणास्त्र डागल्याची शक्यता

वॉशिंग्टन: इराणने अमेरिकेची दोन लष्करी विमाने पाडल्याची घटना गेल्या २० वर्षांतील अत्यंत दुर्मीळ मानली जात आहे. अमेरिकेच्या मते, ‘एफ-१५ इ स्ट्राइक ईगल’ हे लढाऊ विमान पाडण्यात आले असून, एका जवानाची सुटका झाली आहे, तर दुसऱ्याचा शोध सुरू आहे. तसेच इराणच्या माध्यमांनी ‘ए-१० थंडरबोल्ट २’ या विमानालाही लक्ष्य केले असा दावा केला आहे. अमेरिकेने इराणची लष्करी क्षमता कमी झाल्याचे सांगितले असले तरी, ही घटना इराण अजूनही प्रभावी प्रतिकार करू शकतो हे दर्शवते. तज्ज्ञांच्या मते, या हल्ल्यासाठी जमिनीवरून हवेत मारा करणाऱ्या क्षेपणास्त्राचा वापर केल्याची शक्यता असली तरी खांद्यावरून क्षेपणास्त्र डागले गेल्याचीही शक्यता नाकारता येत नाही. कारण हल्ल्यानंतर अशी क्षेपणास्त्रे ओळखणे कठीण असते.

तज्ज्ञ काय म्हणतात?

एफ-१६ हे अत्याधुनिक विमान चालवण्याचा अनुभव असलेले अमेरिकेच्या हवाई दलातील माजी ब्रिगेडियर जनरल ह्युस्टन कँटवेल यांच्या मते २००३ साली इराक युद्धात ए-१० हे विमान पाडण्यात आले होते. त्यानंतर २० वर्षांनंतर खांद्यावरून डागल्या जाणाऱ्या क्षेपणास्त्राने हे विमान पाडल्याची शक्यता आहे. अमेरिका अनेक बंडखोरांविरोधात आजपर्यंत लढली आहे. पण बहुतांश बंडखोरांकडे खांद्यावर डागली जाणारी क्षेपणास्त्रे नसतात. पण इराणने हे करून दाखवले आहे. बेहनाम बेन टॅब्ल्यू या संरक्षण तज्ज्ञाने इराणची संरक्षण व्यवस्था कमकुवत असली तरी ती पूर्णपणे नष्ट झालेली नाही, असे म्हटले आहे. तर मार्क कॅनसियन या अन्य तज्ज्ञाने पोर्टेबल क्षेपणास्त्रे वापरली गेल्याची शक्यता वर्तविली आहे.

२० वर्षांनी विमान पाडले

अमेरिकेचे शेवटचे लढाऊ विमान दि. ८ एप्रिल २००३ रोजी इराक युद्धात बगदादमध्ये पाडण्यात आले होते. त्या वेळी वैमानिक सुरक्षितरीत्या बाहेर पडून वाचला होता. त्याआधी १९८० मध्ये ऑपरेशन ईगल क्लॉ या अपयशी मोहिमेदरम्यान हेलिकॉप्टर आणि विमानाच्या धडकेत स्फोट होऊन आठ अमेरिकी जवानांचा मृत्यू झाला होता.

‘हेलिकॉप्टर असुरक्षित’

गेल्या काही दशकांत अमेरिकेची अनेक हेलिकॉप्टर पाडण्यात आली आहेत. २००५ मध्ये अफगाणिस्तानमध्ये एमएच-४७ चिनूक हेलिकॉप्टरवर रॉकेट हल्ला होऊन १६ जणांचा मृत्यू झाला होता. ह्युस्टन कँटवेल यांच्या मते, हेलिकॉप्टर कमी उंचीवर आणि कमी वेगाने उड्डाण करत असल्याने ती अधिक असुरक्षित ठरतात.

अमेरिकेपुढे राजकीय संकट

बेपत्ता वैमानिकाला शोधण्यासाठी अमेरिकेच्या लष्कराचे शर्थीचे प्रयत्न सुरू आहेत. पण ही एकूण घटना अमेरिका व इस्रायलसाठी राजकीयदृष्ट्या अत्यंत संवेदनशील व धोकादायकही आहे. जर इराणला हा वैमानिक सापडला आणि त्याची चित्रफित इराणच्या टीव्हीवर दाखवली गेली तर तो इराणसाठी मोठा प्रचारात्मक विजय ठरेल. दुसरीकडे, अमेरिकेसाठी राजकीय अपमानच असेल. इराणच्या हाती एक 'युद्धबंदी' लागेल. याचा वापर ते पुढील वाटाघाटीसाठी 'बार्गेनिंग चिप' म्हणून करू शकतात. अमेरिकेने इराणच्या लष्कराचा नाश केल्याचा अनेकवेळा दावा केला आहे. प्रत्यक्षात इराण चिवटपणे लढत आहे.