शहरं
Join us  

लाईव्ह न्यूज :

कचऱ्यातून बंपर कमाई; भारतासाठी सोन्याची खाण बनतोय कचरा, जाणून घ्या संपूर्ण माहिती...

By ऑनलाइन लोकमत | Published: September 26, 2023 3:31 PM

1 / 9
Waste Management in India: आपल्याकडे उपलब्ध असलेल्या संसाधनांचा जास्तीत जास्त वापर करण्यावर भारतीयांचा विश्वास आहे. हीच सवय आज भारतासाठी वरदान ठरत आहे. कचरा समजल्या जाणार्‍या अनेक गोष्टी नव्या स्वरुपात वापरल्या जात आहेत. कचरा पुनर्वापर, हा देशातील अब्जावधी डॉलरचा उद्योग म्हणून उदयास आला आहे. देशाच्या विविध भागात विविध प्रकारच्या कचऱ्याशी संबंधित उद्योग विकसित झाले आहेत.
2 / 9
प्रिंटेड सर्किट बोर्ड (पीसीबी) हे बहुतांश इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांसाठी अति महत्वाचे आहे. पण, उपकरण खराब झाले तरी त्याची उपयुक्तता संपत नाही. त्यावर धातूचा वापर केला जातो. दिल्लीपासून सुमारे 200 किमी अंतरावर असलेल्या मुरादाबादमध्ये टाकाऊ इलेक्ट्रॉनिक गॅझेट्सची अर्थव्यवस्था तेजीत आहे. येथे त्यांच्यापासून सोने आणि इतर धातू काढले जातात. ताज्या अहवालानुसार, देशातील टाकाऊ पीसीबीमधून $1.5 अब्ज किमतीचे सोने काढले जाऊ शकते. सध्या देशातील केवळ 20 टक्के ई-कचऱ्यावर औपचारिक क्षेत्रात प्रक्रिया केली जाते. उर्वरित काम असंघटित क्षेत्राकडे सोपवले जाते.
3 / 9
अनौपचारिक क्षेत्रात ज्या पद्धतींनी धातू काढला जातो, त्या मानवी आरोग्यासाठी आणि निसर्गासाठी घातक ठरू शकतात. यामध्ये ऍसिडच्या मदतीने धातू काढणे आणि जाळून वायर काढणे, याचा समावेश आहे. या पद्धतींद्वारे विषारी पदार्थ बाहेर टाकले जातात. अहवालानुसार, कोणत्याही एका उपकरणात 14 धातू असतात. यापैकी आठ धातू असे आहेत, ज्यांची भारत पूर्णपणे आयात करतो. अशाप्रकारे, हे धातू काढून भारताची देशांतर्गत मागणी पूर्ण केली जाऊ शकते.
4 / 9
एकट्या दिल्लीत किमान 15 ठिकाणी 3400 हून अधिक युनिट्स कार्यरत आहेत. येथे दीड लाख कामगार काम करतात, जे दररोज 500 ते 1000 रुपये कमावतात. एका अंदाजानुसार, मुरादाबाद देशात निर्माण होणाऱ्या एकूण कचऱ्यापैकी सुमारे 50 टक्के पीसीबी हाताळते. भारतात दरवर्षी 16 लाख टन ई-कचरा तयार होतो. यापैकी केवळ 33 टक्के संकलन आणि पुनर्वापर किंवा विल्हेवाट लावली जाते. ई-कचरा आणि बॅटरी रिसायकलिंग क्षेत्राचे मूल्य 2030 पर्यंत $9.5 अब्जांपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे.
5 / 9
2021 मध्ये गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालयाच्या अहवालानुसार, सुक्या कचऱ्याच्या पुनर्वापरातून दरवर्षी 11,836 कोटी रुपये गोळा केले जाऊ शकतात. ओल्या कचऱ्यापासून कंपोस्ट आणि बायो-सीएनजी बनवून वर्षाला 2,000 कोटी रुपये कमावता येतील. बांधकाम आणि पाडण्याच्या कचऱ्यापासून दरवर्षी 416 कोटी रुपये, प्रक्रिया केलेल्या गाळातून 6,570 कोटी रुपये आणि सांडपाण्यापासून 3,285 कोटी रुपये निर्माण होऊ शकतात. त्यासाठी कचरा वेगळा करून त्यावर प्रक्रिया करणे आवश्यक आहे.
6 / 9
भारत जगातील 30 टक्के नारळाचे उत्पादन करतो. भारतही त्याचा मोठा ग्राहक आहे. देशात सध्या नारळाच्या भुसाचा किंवा फायबरचा मोठ्या प्रमाणावर पुनर्वापर होत नाही. हे बांधकाम, बागकाम किंवा इंधन म्हणून वापरले जाऊ शकते. परंतु एका सरकारी अहवालानुसार, लहान आणि दुर्गम शहरांमध्ये रिसायकलिंगमध्ये सेग्रीगेशन, ट्रॅफिक आणि लॉजिस्टिक, हे सर्वात मोठे अडथळे आहेत. केसांच्या बाबतीतही मर्यादित व्यवस्थापन आहे. संकलन व्यवस्था फक्त मोठ्या मंदिरांपुरती मर्यादित आहे. सलून आणि ब्युटी पार्लरचा यात समावेश नाही. तीच गोष्ट रबर टायर्सची आहे. भारतात दरवर्षी 2.75 लाख टायर कचरा बनतो. मात्र त्याच्या विल्हेवाटीवर लक्ष ठेवणारी यंत्रणा नाही.
7 / 9
प्लास्टिकच्या बाटल्यांपासून म्हणजेच पीईटीपासून कपडे बनवले जात आहेत. याचा फायदा ग्राहक आणि पर्यावरण. या दोघांना होत आहे. कचऱ्यातून प्लास्टिकच्या बाटल्या गोळा करून स्वच्छ केल्या जातात आणि त्यापासून पॉलिस्टर फायबर बनवले जाते. चकत्या आणि उशा यासाठी फिलिंग मटेरियल बनवण्यासाठी याचा वापर केला जातो. याशिवाय त्यापासून कपडेही बनवले जात आहेत. भारतीय क्रिकेट संघासाठीही असे कपडे बनवण्यात आले आहेत.
8 / 9
भारतात मोठ्या प्रमाणावर प्लास्टिकवर प्रक्रिया केली जाते. मात्र असे असतानाही मोठ्या प्रमाणात प्लास्टिक डस्टबिनमध्ये जमा होते. यावर एक उपाय म्हणजे त्याचा उपयोग रस्ते बांधणीसाठी करणे. शिवाय त्यापासून बांधकाम साहित्यही बनवता येते. 2021 मध्ये 700 किमीचा राष्ट्रीय महामार्ग प्लास्टिकपासून तयार करण्यात आला. 2002 मध्ये चेन्नईमध्ये रस्ते बांधणीत पहिल्यांदा त्याचा वापर करण्यात आला. तेव्हापासून प्रधानमंत्री ग्रामीण सडक योजनेअंतर्गत 13,000 किमी हून अधिक रस्ते प्लास्टिकपासून बनवले गेले आहेत.
9 / 9
इंडियन रोड काँग्रेसचे म्हणणे आहे की, प्लास्टिकचे बनलेले रस्ते लवकर खराब होण्याची शक्यता कमी असते. केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे म्हणणे आहे की, प्लास्टिकपासून बनवलेल्या रस्त्यांवर सामान्य रस्त्यांसारखे खड्डे नसतात. केवळ रस्तेच नाही तर इमारती आणि इतर संरचनाही प्लास्टिकपासून बनवता येतात. देशात दरवर्षी 90 लाख टन प्लास्टिकचे उत्पादन होते. यातील 60 टक्के कचऱ्यावर प्रक्रिया केली जाते. 2030 पर्यंत प्लास्टिक कचरा पुनर्वापराचे बाजार $10.2 अब्जपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे.
टॅग्स :Garbage Disposal Issueकचरा प्रश्नbusinessव्यवसायIndiaभारतEconomic Offence Wingआर्थिक गुन्हे शाखा