इराणच्या ‘पिकॅक्स माउंटन’नं ट्रम्पला फोडला घाम!

... हे ठिकाण उद्ध्वस्त करण्यासाठी जमिनीवरून सैन्य पाठवावं लागू शकतं. हा अभेद्य किल्ला केवळ अमेरिकेसाठी डोकेदुखी ठरलेला नाही, तर इराणसाठी तो टर्निंग पॉइंटही ठरला आहे. 

इराण आणि इस्रायल-अमेरिका यांच्यातील युद्धाला जवळपास तीन आठवडे उलटून गेले असले तरी हे युद्ध अजून थांबायचं नाव नाही. इराणचे सर्वोच्च नेते खामेनेई यांना ठार मारल्यानंतरही इराणनं माघार घेतलेली नाही, उलट, अधिकच जोरानं प्रतिहल्ले सुरू केल्याचं दिसतं आहे. काही दिवसांतच आम्ही इराणला शरणागती घेण्यास भाग पाडू आणि हे युद्ध लगेच संपेल, अशा वल्गना अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केल्या असल्या तरी उलट आता या युद्धानं विक्राळ रूप धारण केलं आहे.

पण इराणबाबत इस्रायल आणि अमेरिकेचा अंदाज इतका का चुकला? कशाच्या भरवशावर इराण अजूनही इतक्या खमकेपणानं या दोन्ही बलाढ्य आणि इतरही आखाती देशांशी लढत आहे? - त्याचं महत्त्वाचं कारण म्हणजे इराणकडे असलेली अण्वस्त्र क्षमता आणि त्यांच्याकडे असलेला ९०० पाउंड युरेनियमचा साठा! हा साठा एकदाचा ‘संपवला’ की इराणची युद्धक्षमता संपेल, तो शरणागती पत्करेल आणि युद्धही संपेल.. युरेनियमचा हा साठा आम्ही लवकरच नष्ट करू असं ट्रम्प यांचं म्हणणं होतं; पण हा साठा सहजासहजी अमेरिका-इस्रायलच्या हाती लागणार नाही, याची तजवीज इराणनं आधीच करून ठेवली आहे. त्याच बळावर इराण अजूनही लढत आहे, अमेरिका-इस्रायलला विजय मिळालेला नाही आणि इराणनं त्यांच्या नाकीनव आणले आहेत! 

आपला युरेनियमचा साठा नष्ट करण्यासाठी अमेरिका जंग जंग पछाडेल, हे इराणला आधीच ठाऊक असल्यानं त्यांनी आपला हा साठा ‘पिकॅक्स माउंटन’मध्ये दडवून ठेवला आहे. जमिनीच्या तो खूप खाली आहे आणि हा भाग जवळपास अभेद्य बंकर मानला जातो. पिकॅक्स माउंटन ही इराणमध्ये असलेली अतिशय गुप्त आणि खोल भूमिगत अणुसुविधा आहे, जी नतान्झ अणुकेंद्राजवळ झाग्रोस पर्वतरांगेत बनवली गेली आहे. 

या ठिकाणाला ‘कुह-ए कोलांग गाझ ला’ असंही म्हटलं जातं. या साठ्याचं संरक्षण करण्यासाठी आजही तिथे मोठ्या प्रमाणावर बंकर्स, बोगदे खोदणं आणि बांधकाम सुरू आहे. अधिक संशोधनासाठी वैज्ञानिकही इथे चोवीस तास तैनात आहेत. याच ठिकाणी इराणनं युरेनियमचा साठा दडवून ठेवला असून, तिथे सेंट्रिफ्यूज निर्मिती होत असल्याचा अमेरिकेला संशय आहे. या पर्वतरांगांची आणि त्यातील बंकर्सची रचनाही इतकी गुंतागुंतीची, खोल आहे की ‘बंकर बस्टर बॉम्ब’ही इथे प्रभावी ठरणार नाहीत असं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे. हे ठिकाण उद्ध्वस्त करण्यासाठी जमिनीवरून सैन्य पाठवावं लागू शकतं. हा अभेद्य किल्ला केवळ अमेरिकेसाठी डोकेदुखी ठरलेला नाही, तर इराणसाठी तो टर्निंग पॉइंटही ठरला आहे. 

आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्थेनंही गेल्यावर्षी मान्य केलं होतं की, ६० टक्के शुद्धतेचं ४०९ किलोग्रॅम (सुमारे ९०२ पाउंड) युरेनियम शोधण्यात अडचण आली आहे आणि हे युरेनियम इराणकडे आहे. तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे, एवढ्या युरेनियमपासून अत्यंत शक्तिशाली असे ११ अणुबॉम्ब सहज तयार होऊ शकतात! जून २०२५मध्ये अमेरिकन-इस्रायली हल्ल्यांनंतर हे ठिकाण इराणसाठी महत्त्वाचं अणुकार्य केंद्र म्हणून समोर आलं आहे. कारण जुन्या अणुठिकाणांच्या तुलनेत हे खूपच सुरक्षित आणि खोल आहे. ‘पिकॅक्स माउंटन बंकर’ पर्वताखाली ३३० फुटांपेक्षा जास्त खोल असल्यानं पारंपरिक शस्त्रांनी ते नष्ट करणं अशक्य आहे.