SIR प्रक्रियेनंतर १२ राज्यांत १.७ कोटी मतदार वगळले; गुजरातमध्ये सर्वाधिक १३.४% घट

कोणत्या राज्यांत किती घट? जाणून घ्या...

नवी दिल्ली: निवडणूक आयोगाने राबवलेल्या स्पेशल इंटेंसिव्ह रिव्हिजन (SIR) प्रक्रियेनंतर देशातील १२ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये मतदार याद्यांत मोठ्या प्रमाणावर बदल झाले आहेत. अंतिम मतदार यादीत एकूण १.७० कोटी मतदारांची नावे वगळण्यात आली असून, ही घट सुमारे ७.९ टक्के इतकी आहे. मोठ्या राज्यांमध्ये गुजरातमध्ये सर्वाधिक १३.४ टक्के, तर केरळमध्ये केवळ ३.२२ टक्के मतदारसंख्येत घट नोंदवली गेली आहे.

एकूण आकडे काय सांगतात?

२७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी SIR सुरू होताना अंडमान-निकोबार, लक्षद्वीप, पुदुचेरी, छत्तीसगड, गोवा, गुजरात, केरळ, मध्य प्रदेश आणि राजस्थान या राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये एकूण २१ कोटी ४५ लाख ६२ हजार २१५ मतदार होते. SIR पूर्ण झाल्यानंतर ही संख्या घटून १९ कोटी ७५ लाख ३३ हजार ७०१ इतकी झाली आहे. म्हणजेच १ कोटी ७० लाख २८ हजार ५१४ मतदारांची नावे अंतिम यादीतून वगळण्यात आली आहेत.

गुजरात, मध्य प्रदेश, राजस्थान आणि छत्तीसगडमधील स्थिती

गुजरात : सर्वाधिक बदल गुजरातमध्ये दिसून आला आहे. येथे मतदारसंख्या ५.०८ कोटींवरून ४.४० कोटींवर आली आहे. म्हणजेच ६८.१२ लाख मतदारांची (१३.४%) घट झाली आहे.

मध्य प्रदेश : येथे ३४.३५ लाख मतदारांची घट झाली असून टक्केवारीने ही घट ५.९६% आहे. तर एकूण मतदारसंख्या ५.७४ कोटींवरून ५.३९ कोटींवर आली.

राजस्थान : राजस्थानमध्ये ३१.३६ लाख (५.७४%) मतदार कमी झाले आहेत. तर, मतदारसंख्या ५.४६ कोटींवरून ५.१५ कोटींवर आली आहे.

छत्तीसगड : संख्येने ३४.९९ लाख मतदार कमी झाले असले, तरी टक्केवारीने ही घट ११.७% इतकी मोठी आहे. येथे मतदारसंख्या २.१२ कोटींवरून १.८७ कोटींवर आली.

बिहार धरल्यास चित्र आणखी गंभीर

जर बिहारचाही विचार केला, जिथे मागील विधानसभा निवडणुकीपूर्वी SIR सर्वप्रथम राबवण्यात आला होता, तर एकूण वगळण्यात आलेल्या मतदारांची संख्या २.१६ कोटी (७.३७%) इतकी होते. बिहारमध्ये मतदारसंख्या जून २०२४ मध्ये ७.८९ कोटींवरून सप्टेंबर २०२४ मध्ये ७.४३ कोटींवर आली होती.

उत्तर प्रदेश, पश्चिम बंगाल आणि तामिळनाडूची यादी कधी?

SIR प्रक्रिया इतर राज्यांसोबत सुरू झाली असली तरी काही मोठ्या राज्यांच्या अंतिम मतदार याद्या अजून यायच्या आहेत.

तामिळनाडू : अंतिम यादी सोमवारपर्यंत जाहीर होणार

पश्चिम बंगाल : काही भागांची यादी २८ फेब्रुवारीला, उर्वरित न्यायालयीन छाननीनंतर

उत्तर प्रदेश : अंतिम मतदार यादी ६ एप्रिल रोजी प्रसिद्ध होणार

SIR दरम्यान काय प्रक्रिया होती?

SIR प्रक्रियेत नागरिकांना नवीन मतदार म्हणून नोंदणी करण्याची, ड्राफ्ट रोलमधून नाव वगळण्यासाठी अर्ज करण्याची संधी देण्यात आली होती. तसेच, काही मतदारांची नावे ड्राफ्ट यादीत असूनही वगळण्यात आली, कारण ते २००२-०३ च्या SIR मतदार यादीचा पुरावा सादर करू शकले नाहीत.

राजकीय आणि लोकशाही दृष्टिकोनातून महत्त्व

इतक्या मोठ्या प्रमाणावर मतदार याद्यांतून नावे वगळली जाणे हा केवळ प्रशासकीय नव्हे, तर लोकशाही प्रक्रियेवर परिणाम करणारा गंभीर मुद्दा मानला जात आहे. आगामी निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर या बदलांचे राजकीय परिणाम, कायदेशीर आव्हाने आणि नागरिकांच्या मतदानाच्या हक्कांवर होणारा प्रभाव यावर पुढील काळात मोठी चर्चा होण्याची शक्यता आहे.