विदर्भाच्या 'काळ्या सोन्या'त उगवली चक्क 'रत्ने'; ५०० नमुन्यांतून उलगडणार पृथ्वीचा गुप्त खजिना

कोळशाच्या काळ्या थरांआड लाखो वर्षे लपून बसलेले दुर्मीळ धातू आता विदर्भाच्या भवितव्याला हिरेजडित तेज देण्यासाठी समोर येत आहेत.

-बालाजी देवर्जनकर, नागपूर विदर्भातील वेस्टर्न कोल्ड फिल्ड्स (डब्ल्यूसीएल) च्या खाणींमध्ये जणू पृथ्वीने स्वतःचा गुप्त खजिनाच उघडला आहे. कोळशाच्या काळ्या थरांआड लाखो वर्षे लपून बसलेले दुर्मीळ धातू आता विदर्भाच्या भवितव्याला हिरेजडित तेज देण्यासाठी समोर येत आहेत. इथे सापडलेले रेनिअम, टायटॅनिअम, पोटॅश आणि टेल्युरिअम यांसारखे मौल्यवान धातू भविष्यात देशाच्या संरक्षण, अवकाश, शेती व हरित ऊर्जा क्षेत्रासाठी 'गेमचेंजर' ठरेल.

'डब्ल्यूसीएल'ने विविध ६ उघड्या खाणींमधून सुमारे ५०० नमुने गोळा केले होते. या नमुन्यांचे घटक विश्लेषण केले असता, त्यात या मौल्यवान धातूंचे अस्तित्व आढळून आले.

खाणींचे नमुने पाठवले हैदराबादच्या प्रयोगशाळेत

सखोल चाचण्यांसाठी नागपूरच्या अदासा व मकरधोकडा-श्री खाणींचे नमुने हैदराबाद येथील प्रयोगशाळेकडे पाठविण्यात आले होते.

प्रमाण, शुद्धता आणि आर्थिकदृष्ट्या उत्खननाची व्यवहार्यता निश्चित झाल्यानंतर कंपनी व्यावसायिक उत्खनन व मार्केटिंगचा आराखडा आखणार आहे.

टेल्युरिअम का आवश्यक ?

टेल्युरिअम हा आधुनिक सेमीकंडक्टर आणि सौर ऊर्जा तंत्रज्ञानातील कळीचा घटक आहे.

रेनिअम : दुर्मीळतेचा सम्राट जगातील सर्वाधिक दुर्मीळ धातूंमध्ये गणना होणा रेनिअम अत्यंत उच्च उत्कलनबिंदूमुळे ओळखला जातो. जेट इंजिन, क्षेपणास्त्रे आणि सुपर-अलॉयज् निर्मितीत तो अपरिहार्य मानला जातो.

टायटॅनिअम : भविष्याचा धातू पोलादाइतका मजबूत पण वजनाने अत्यंत हलक आणि गंजरोधक असा टायटॅनिअम आधुनिक तंत्रज्ञानाचा आधारस्तंभ आहे. इस्रोच्या रॉकेट्सपा विमान उद्योग आणि वैद्यकीय इम्प्लांट्सपर्यंत त्या व्यापक वापर होतो.

पोटॅश : बळीराजाचा हिरा पोटॅश हे शेतीसाठी अत्यावश्यक खनिज असून, खतनिर्मितीतील मुख्य घटक मानले जाते.