स्ट्रेट होर्मुझ जलमार्ग सुरक्षित करण्यासाठी आम्ही भूसुरंग हटवू, पण...; जपाननं केली मोठी घोषणा

जपानला माइनस्वीपिंगचा एक मोठा इतिहास आहे, जो दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आणि त्यानंतर विकसित झाला

मध्य पूर्वेतील तणावात स्ट्रेट होर्मुझमधील जल वाहतूक ठप्प झाली आहे. या सामुद्रधुनीतील वाहतूक सुरळीत करण्यासाठी आता जपानने मोठी घोषणा केली. इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनीत पसरलेले भूसुरंग आम्ही हटवू असं जपानचे परराष्ट्र मंत्री तोशिमित्सु मोतेगी यांनी म्हटलं आहे. जर या क्षेत्रात युद्धबंदी झाली तर जपान आपल्या माइनस्वीपर जहाजाने समुद्रात लावण्यात आलेले भूसुंरग साफ करण्याचा विचार करू शकते असं त्यांनी सांगितले. 

जरी अमेरिकेच्या नाटो मित्र राष्ट्रांनी इराणविरुद्धच्या कोणत्याही नौदल कारवाईत सहभागी होण्यास नकार दिला असला तरी जपानने आपल्या शांततावादी संविधानाच्या मर्यादेत राहून सुरक्षा कायद्यांनुसार हा प्रस्ताव दिला आहे.'माइनस्वीपर' ही अशी स्पेशल जहाजे असतात जी संभाव्य सुरुंग निकामी करून आणि सुरक्षित मार्ग तयार करून समुद्राचा मोठा भाग सुरुंगमुक्त करण्याचे काम करतात. जपान सागरी स्वसंरक्षण दल (JMSDF) हे या तंत्रज्ञानातील जगातील सर्वात सक्षम संघटना मानले जाते, जे आधुनिक जहाजांनी सुसज्ज आहे. 

माइनस्वीपर आणि माइनहंटरमध्ये काय फरक आहे?

समुद्री सुरुंग नष्ट करण्यासाठी दोन प्रकारची जहाजे वापरली जातात आणि प्रत्येकाची कार्यपद्धत वेगळी असते. 'माइनहंटर' जहाजांचे मुख्य कार्य सोनार आणि पाणबुड्यांच्या साहाय्याने विशिष्ट सुरुंग शोधून नष्ट करणे हे आहे. याव्यतिरिक्त 'माइनस्वीपर' जहाजे संपूर्ण सागरी क्षेत्र किंवा विशिष्ट मार्ग सुरुंगमुक्त करण्याचे काम करतात. त्यांचे उद्दिष्ट वैयक्तिक सुरुंग शोधणे हे नसते तर संपूर्ण मार्ग सुरक्षित असल्याची खात्री करणे हे असते. जेणेकरून मालवाहू जहाजे आणि युद्धनौका कोणत्याही धोक्याशिवाय त्यातून जाऊ शकतील. ही जहाजे यांत्रिक किंवा विद्युत उपकरणांचा वापर करून सुरुंग निष्क्रिय करतात.

जपानचा इतिहास

जपानला माइनस्वीपिंगचा एक मोठा इतिहास आहे, जो दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आणि त्यानंतर विकसित झाला. युद्धानंतर आपल्या सागरी सीमांमधील सुरुंग हटवणे हे जपानपुढील सर्वात मोठे आव्हान होते. अमेरिकेच्या सहकार्याने व्यापार आणि मासेमारी पुन्हा सुरू करता यावी यासाठी जपानने पाच वर्षांहून अधिक काळ समुद्र सुरुंगमुक्त केला. १९५४ मध्ये स्थापित जपानचे सागरी स्व-संरक्षण दल आज जगातील सर्वात शक्तिशाली दल मानले जाते.  जपानने यापूर्वी पर्शियन आखातातील युद्धावेळीही मोठ्या संख्येने सुरुंग हटवण्यात यश मिळवले आहे. 

दरम्यान, जपानकडे सध्या अवाजी क्लास(Awaji Class)सारखी जगातील सर्वात आधुनिक सुरुंगशोधक जहाजे आहेत. ही जहाजे फायबर-रीइन्फोर्स्ड प्लास्टिक (FRP) पासून खास पद्धतीने बनवलेली आहेत, ज्यामुळे ती सुरुंगांना चुंबकीयदृष्ट्या प्रतिरोधक ठरतात. ही जहाजे मानवरहित पाण्याखालील वाहने (UUVs) आणि प्रगत सोनार प्रणालींचा वापर करतात. ती पाण्याखालील सुरुंगांची हाय-रिझोल्यूशन इमेजिंग करतात आणि नंतर सुरुंग निष्प्रभीकरण प्रणाली वापरून त्यांना सुरक्षितपणे निष्क्रिय करतात. जपानकडे सुगाकुशिमा क्लासची जहाजे देखील आहेत, जी पारंपरिक सुरुंग हटवण्यात विशेष पटाईत आहेत.