भारताचा ५०% तेल पुरवठा धोक्यात! अमेरिका-इस्रायलने इराणवर केलेल्या हल्ल्यामुळे वाढलं 'टेन्शन'

Israel-US Iran War effect on India: या धोक्याच्या पार्श्वभूमीवर रशियाची भूमिका महत्त्वाची ठरणार आहे.

Israel-US Iran War effect on India: अमेरिका-इस्रायलने संयुक्तपणे इराणवर केलेल्या हल्ल्यानंतर भारताचा तणाव वाढला आहे. यामुळे भारताच्या तेल पुरवठा (Crude Oil) साखळीला धोका निर्माण झाला आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील संभाव्य अडथळा हा चिंतेचा एक प्रमुख कारण आहे. देशाच्या कच्च्या तेलाच्या आयातीसाठी हा एक महत्त्वाचा मार्ग आहे. या धोक्याच्या पार्श्वभूमीवर, रशियाची भूमिका महत्त्वाची ठरणार आहे.

होर्मुझमधील अडथळा परिणाम करेल

अनालेटिक्स फर्म केप्लरच्या आकडेवारीनुसार, जानेवारी-फेब्रुवारी दरम्यान भारताच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या आयातीपैकी सुमारे ५०% कच्चे तेल होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून आले होते. नोव्हेंबर-डिसेंबरमध्ये २०२५ मध्ये हा आकडा सुमारे ४०% इतका होता. त्यामुळे, दीर्घकाळापर्यंत या मार्गाचा अडथळा भारताच्या कच्च्या तेलाच्या निम्म्या पुरवठ्यावर परिणाम करू शकतो.

केप्लर येथील रिफायनिंग आणि मॉडेलिंगचे प्रमुख संशोधन विश्लेषक सुमित रिटोलिया यांनी मनीकंट्रोलला सांगितले की, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील अडथळा भारत आणि जागतिक तेल बाजारपेठेवर तात्काळ आणि महत्त्वपूर्ण परिणाम करेल. भारताच्या कच्च्या तेलाच्या आयातीपैकी सुमारे २.६ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन (bpd) होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जातात. हा पुरवठा प्रामुख्याने इराक, सौदी अरेबिया, युएई आणि कुवेत येथून येतो. गेल्या दोन महिन्यांत भारताचे या मार्गावरील अवलंबित्व वाढले आहे.

भारताकडे कोणते पर्याय आहेत?

भारताची या मार्गातून नाकेबंदी झाल्यास, भारत सौदी अरेबियाची पूर्व-पश्चिम पाइपलाइन (रेड सी पर्यंत) आणि युएईची अबू धाबी कच्च्या तेलाची पाइपलाइन (फुजैरापर्यंत) सारख्या बायपास पायाभूत सुविधांद्वारे कच्च्या तेलाची आयात करू शकतो. दोन्ही होर्मुझच्या सामुद्रधुनीला पर्याय म्हणून डिझाइन केलेले आहेत. पण रिटोलियाने इशारा दिला आहे की, या पाइपलाइनची क्षमता मर्यादित आहे. उत्पादकांच्या निर्यात धोरणानुसार याचा प्राधान्यक्रम ठरवला जाईल.