९ महिने झाले, माजी राष्ट्राध्यक्षांचा मृतदेह तसाच! 'अखेरची इच्छा' ठरतेय अंत्यसंस्कारात अडथळा

आफ्रिकेतील एका देशाचे माजी राष्ट्राध्यक्ष गेल्या नऊ महिन्यांहून अधिक काळापासून चिरनिद्रेत आहेत. खरं तर ते आता या जगात नाहीत, त्यांचा मृत्यू झालेला आहे; पण अजूनही त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार केले गेलेले नाहीत!

रामायणातील कथा आपल्याला सर्वांनाच ठाऊक आहे. रावणाचा भाऊ कुंभकर्ण सहा महिने झोपायचा आणि सहा महिने जागा राहायचा. ही झाली पौराणिक गोष्ट. पण, आफ्रिकेतील एका देशाचे माजी राष्ट्राध्यक्ष गेल्या नऊ महिन्यांहून अधिक काळापासून चिरनिद्रेत आहेत. खरं तर ते आता या जगात नाहीत, त्यांचा मृत्यू झालेला आहे; पण अजूनही त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार केले गेलेले नाहीत!

जांबियाच्या या माजी राष्ट्राध्यक्षांचं नाव आहे एडगर चागवा लुंगू. ५ जून २०२५ रोजी त्यांचं निधन झालं. पण इतका काळ उलटल्यानंतरही त्यांचा मृतदेह अजून दक्षिण आफ्रिकेतील शवागारात तसाच आहे. त्यांच्या निधनानंतर त्यांच्या कुटुंबीयांमध्ये आणि त्यांच्या उत्तराधिकाऱ्यांमध्ये संघर्ष सुरू आहे. 

एडगर लुंगू यांच्यावर अद्याप अंत्यसंस्कार न होण्यामागचं सर्वांत मोठं कारण म्हणजे जांबियाचे विद्यमान राष्ट्रपती हाकाइंडे हिचिलेमा यांची इच्छा आहे की, लुंगू यांच्यावर राजकीय इतमामानं अंत्यसंस्कार करण्यात यावेत. पण, खरी मेख इथेच आहे आणि त्याचमुळे एडगर लुंगू यांच्यावर अद्याप अंत्यसंस्कार होऊ शकलेले नाहीत. कारण, लुंगू यांनी त्यांच्या अखेरच्या दिवसांत आपल्या कुटुंबीयांना सांगितलं होतं की हिचिलेमा यांना माझ्या मृतदेहाच्या आसपाससुद्धा फडकू देऊ नका. माजी राष्ट्राध्यक्षांची ही अखेरची इच्छाच त्यांच्या अंत्यसंस्कारासाठी अडथळा ठरत आहे.  

जांबियाची राजधानी लुसाका येथील एका स्मशानभूमीत लुंगू यांच्यासाठी कबरही खोदण्यात आली आहे. शासकीय इतमामात माजी राष्ट्राध्यक्षांवर अंतिम संस्कार करायचे तर तिथे रिवाजाप्रमाणे विद्यमान राष्ट्राध्यक्ष हवेतच; पण लुंगू यांच्या कुटुंबीयांचा आणि समर्थकांचा त्याला विरोध आहे. त्यामुळे इतक्या काळापासून देशाच्या सर्वोच्च नेत्याचा मृतदेह तसाच पडला आहे. आता हा वाद न्यायालयात पोहोचला आहे, पण तिथेही गोंधळ सुरू आहे. न्यायालयांनी अनेकवेळा लुंगू यांच्या इच्छांच्या विरोधात जांबियाच्या अधिकाऱ्यांच्या बाजूनं निर्णय दिला आहे. दुसरीकडे लुंगू यांचं कुटुंब मात्र अजूनही या गोष्टीवर ठाम आहे की लुंगू यांच्यावर अंत्यसंस्कार हिचिलेमा यांना बाजूला ठेवूनच करण्यात यावेत. त्यांच्या अंत्यसंस्काराला विद्यमान राष्ट्राध्यक्षांनी हजर राहता कामा नये. तो लुंगू यांचा आणि त्यांच्या अंतिम इच्छेचा अनादर ठरेल! 

या संघर्षामागे दोन राजकीय प्रतिस्पर्ध्यांमधील दीर्घकाळ चालत आलेलं वैर आहे. ऑगस्टमध्ये पुन्हा निवडणूक लढवणारे हिचिलेमा आणि लुंगू यांच्यातील हा वाद एका आध्यात्मिक संघर्षाचं रूप घेत असल्याचंही मानलं जातं. काही विद्वान आणि धार्मिक नेत्यांचं मत आहे की लुंगू मृत्यूनंतरही परत येऊ शकतात. लुसाका येथील लाइफ ऑफ क्राइस्ट चर्चचे बिशप अँथोनी कालुबा यांनी माध्यमांना सांगितलं की हा आता केवळ भौतिक आणि राजकीय संघर्ष राहिलेला नाही, तर तो आध्यात्मिक संघर्ष बनला आहे.

हिचिलेमा यांचे समर्थक लुंगू यांची अंतिम इच्छा चुकीची आणि बेकायदेशीर मानतात. त्यांचं म्हणणं आहे की हिचिलेमा यांच्या उपस्थितीत राजकीय इतमामानं अंत्यसंस्कार करणं हेच लुंगू आणि त्यांच्या कुटुंबाप्रति उदारतेचं प्रतीक ठरेल. एका मृतदेहावरून सुरू झालेला हा वाद इतरांना विचित्र वाटू शकतो; पण जांबियामध्ये मात्र अनेकांसाठी तो प्रतिष्ठेचा प्रश्न बनला आहे.