भारतीय संस्कृतीत सण-उत्सवांना विज्ञानाची आणि निसर्ग पूजनाची जोड दिलेली असते. रथसप्तमी हा सूर्याच्या उपासनेचा मोठा दिवस. पण या दिवसाच्या अगदी आदल्या दिवशी घराघरात गॅस, चूल किंवा शेगडीचे पूजन करण्याची एक अनोखी परंपरा आहे. या परंपरेला 'चुलीचे पूजन' असेही म्हटले जाते. यंदा रविवार २५ जानेवारी रोजी रथसप्तमी(Ratha Sapatmi 2026) आहे, त्या निमित्ताने ही माहिती जरूर वाचा आणि तिचा उपयोग करा.
रथसप्तमीच्या पूर्वसंध्येला पूजन का?
रथसप्तमीच्या दिवशी सूर्य नारायण आपल्या रथात बसून मार्गक्रमण करतात, असे मानले जाते. या दिवशी सूर्याला 'खीर' किंवा 'दूध-तांदळाचा' नैवेद्य दाखवण्याची प्रथा आहे. हा नैवेद्य तयार करण्यासाठी ज्या अग्नीचा वापर केला जातो, त्या अग्नी देवतेप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी पूर्वसंध्येला शेगडी किंवा चुलीचे पूजन केले जाते.
यामागील धार्मिक आणि शास्त्रीय कारण:
१. अग्नी देवतेची आराधना: अन्न शिजवण्यासाठी अग्नीची आवश्यकता असते. अग्नी हा ऊर्जेचा स्रोत आहे. सूर्याचा अंशच अग्नीच्या रूपात आपल्या स्वयंपाकघरात असतो, अशी भावना यामागे आहे. २. शुद्धता आणि पावित्र्य: रथसप्तमीच्या दिवशी सूर्याला दिला जाणारा नैवेद्य अत्यंत सात्त्विक असावा लागतो. चूल स्वच्छ करून तिचे पूजन केल्यामुळे स्वयंपाकघरातील वातावरण मंगलमय आणि शुद्ध होते. ३. निसर्ग कृतज्ञता: आपल्या संस्कृतीत जल, वायू, अग्नी या पंचमहाभूतांना देव मानले आहे. अन्नाशिवाय जीवन अशक्य आहे आणि ते अन्न शिजवून देणाऱ्या साधनाची पूजा करणे म्हणजे निसर्गाप्रती आदर व्यक्त करणे होय.
पूजन कसे करावे?
रथसप्तमीच्या आदल्या दिवशी सायंकाळी गॅसची शेगडी किंवा चूल व्यवस्थित स्वच्छ करावी.
त्यावर हळद-कुंकू वाहावे, गंध लावावा.
फुले अर्पण करून अगरबत्ती ओवाळावी.
काही ठिकाणी चुलीभोवती रांगोळी काढली जाते आणि तिला नमस्कार करून दुसऱ्या दिवशीच्या नैवेद्यासाठी प्रार्थना केली जाते.
Web Summary : Before Ratha Saptami, stoves are worshipped to show gratitude to the fire god, essential for preparing the Sun God's offering. This tradition purifies the kitchen and honors nature.
Web Summary : रथ सप्तमी से पहले, सूर्य देव को भोग बनाने के लिए अग्नि देवता के प्रति आभार व्यक्त करने हेतु चूल्हे की पूजा की जाती है। यह परंपरा रसोई को शुद्ध करती है व प्रकृति का सम्मान है।