सर्वोच्च न्यायालयाने ३२ वर्षीय हरीश राणा यांना इच्छामरणाची परवानगी दिली. यानंतर, एम्स दिल्लीने निष्क्रिय इच्छामरणाची प्रक्रिया सुरू केली आहे. हरीश गेल्या ११ वर्षांपासून कोमामध्ये आहेत. २०१३ मध्ये, चंदीगडमध्ये अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेत असताना, चौथ्या मजल्यावरून पडून त्यांच्या डोक्याला गंभीर दुखापत झाली होती. तेव्हापासून त्यांचे जीवन पूर्णपणे लाईफ सपोर्टवर आहे.
'गॅस जपून वापरा, साठेबाजी करू नका'; केंद्र सरकारचे आवाहन, पेट्रोल-डिझेलचा साठा पुरेसा
११ मार्च रोजी, सर्वोच्च न्यायालयाने त्यांच्या पालकांच्या याचिकेवर सुनावणी करताना, अशा प्रकरणात पहिल्यांदाच लाईफ सपोर्ट काढून टाकण्यास परवानगी दिली. वैद्यकीय तज्ञांच्या मते, हरीश यांच्या बाबतीत या प्रक्रियेला दोन ते तीन आठवडे लागू शकतात.
'निष्क्रिय इच्छामरण' म्हणजे काय?
एम्सच्या (AIIMS) तज्ज्ञांनी दिलेल्या माहितीनुसार, 'निष्क्रिय इच्छामरण' (Passive Euthanasia) ही प्रक्रिया मुख्यत्वे 'उपशामक काळजी' (Palliative Care) च्या तत्त्वांवर आधारित आहे. याचा मूळ उद्देश रुग्णाच्या असह्य वेदना आणि दुःख कमी करणे हा असतो.
या प्रक्रियेदरम्यान, रुग्णाला कृत्रिमरीत्या जिवंत ठेवणारी यंत्रणा, जसे की नळीद्वारे दिले जाणारे पोषण, ऑक्सिजन आणि इतर महत्त्वाची औषधे हळूहळू बंद केली जातात. रुग्णाला कोणताही त्रास किंवा अस्वस्थता जाणवू नये आणि त्याला शांतपणे अखेरचा श्वास घेता यावा, यासाठी 'पॅलिएटिव्ह सिडेशन' (Palliative Sedation) म्हणजेच उपशामक शामक औषधे दिली जातात. ही औषधे शरीरातील केंद्रीय मज्जासंस्थेची (Central Nervous System) गती मंदावतात, यामुळे शरीर आणि मन शांत होते आणि रुग्णाचा तणाव कमी होण्यास मदत होते.
कायदेशीर आणि वैद्यकीय नियमांनुसार, या प्रक्रियेसाठी दोन स्वतंत्र वैद्यकीय मंडळांची मंजुरी अनिवार्य आहे. सर्वप्रथम, रुग्णालयाचे प्राथमिक वैद्यकीय मंडळ रुग्णाची प्रकृती सुधारण्यापलीकडे असल्याचे प्रमाणित करते. त्यानंतर, जिल्हा मुख्य वैद्यकीय अधिकाऱ्यांनी गठीत केलेले दुसरे मंडळ ४८ तासांच्या आत याची पुष्टी करते. एम्सने स्पष्ट केले आहे की, ते सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशांचे आणि भारतीय कायद्याचे पूर्णपणे पालन करत आहे. हरीशला त्याच्या गाझियाबाद येथील घरातून एम्सच्या पॅलिएटिव्ह केअर युनिटमध्ये हलवण्यात आले आहे, तिथे त्याला डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली स्वतःच्या मनाने उपचार घेण्याची परवानगी दिली जात आहे.
देशातील पहिले प्रकरण
निष्क्रिय इच्छामरणासाठी परवानगी मिळालेली हरीश राणा ही भारतातील पहिली व्यक्ती आहे. एम्समध्ये दाखल होण्यापूर्वीचा त्यांचा एक व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला. या व्हिडिओमध्ये, प्रजापिता ब्रह्मकुमारी ईश्वरीय विश्वविद्यालयातील एक सदस्य राणा यांच्या गाझियाबाद येथील घरी त्यांना टिळा लावताना आणि "सर्वांना माफ करा, सर्वांची क्षमा मागा, झोपी जा... असे म्हणताना दिसत आहे. व्हिडिओमध्ये त्यांचे नातेवाईक प्रार्थना करताना दिसत आहेत.