अमेरिकेत 'शटडाऊन'चं संकट, सरकारी कामकाज बंद; ६० मतांची होती गरज, ट्रम्प यांना मिळाली ५५ मते

२०१८ साली ट्रम्प यांच्या पहिल्या कारकि‍र्दीत ३४ दिवस बंद सुरू होता. यावेळीही हा धोका गंभीर मानला जात आहे.

अमेरिकेत पुन्हा एकदा सरकार ठप्प होण्याच्या मार्गावर आहे. राष्ट्रपती डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या पक्षाला सीनेटमध्ये अस्थायी  फंडिंग बिल पास करण्यासाठी कमीत कमी ६० मतांची गरज होती. परंतु ते केवळ ५५ मते मिळवू शकले. त्यामुळे हा प्रस्ताव नाकारला गेला. आता सरकारकडे आवश्यक फंडिंगचा विस्तार करता येणार नाही. त्याचा थेट परिणाम राज्याच्या कामकाजावर पडणार आहे. अमेरिकन कायद्यानुसार, जेव्हा बजेट अथवा अस्थायी फंडिंग बिल पारित होत नाही तेव्हा अनावश्यक सरकारी विभाग आणि सेवा बंद कराव्या लागतात. या परिस्थितीला शटडाऊन बोलतात. मागील २ दशकात अमेरिकेत पाचव्यांदा मोठ्या शटडाऊनची स्थिती ओढावली आहे.

यापूर्वी, रिपब्लिकननी २१ नोव्हेंबरपर्यंत सरकार सुरू ठेवण्यासाठी अल्पकालीन निधी विधेयक सादर केले. परंतु हा पर्याय नाही असं डेमोक्रेट्सने सांगितले. राष्ट्रपती डोनाल्ड ट्रम्प यांनी उन्हाळी मेगा-बिल मेडिकेड कपात मागे घ्यावी आणि परवडणाऱ्या केअर एक्टचा प्रमुख कर क्रेडिट्सचा विस्तार करावा अशी त्यांनी मागणी होती. मात्र ट्रम्प यांनी डेमोक्रेट्सच्या मागण्या फेटाळल्या. कुणीही मागे न हटल्यामुळे या आठवड्यात सभागृहात मतदानही निश्चित नाही. ७ वर्षानंतर ही पहिलीच वेळ असेल जेव्हा फंड कमी असल्याकारणाने अमेरिकेत अनेक सेवांवर परिणाम होईल. 

२०१८ साली ट्रम्प यांच्या पहिल्या कारकि‍र्दीत ३४ दिवस बंद सुरू होता. यावेळीही हा धोका गंभीर मानला जात आहे. कारण ट्रम्प या आडून लाखो कर्मचाऱ्यांची कपात करतील आणि अनेक महत्त्वाच्या योजना बंद करण्याची तयारीही करू शकतात. शटडाऊनपूर्वी याचे संकेतही ट्रम्प यांनी दिले आहेत. सरकारी शटडाऊन तेव्हाच होते जेव्हा संघ राज्यातील संस्था चालवण्यासाठी वार्षिक खर्चाच्या बिलांवर एकमत होऊ शकत नाही. अँटीडिफिशियन्सी कायदा एजन्सींना अधिकृततेशिवाय पैसे खर्च करण्यापासून रोखतो, म्हणून जेव्हा निधी संपतो तेव्हा बहुतेक सरकारी कामकाज थांबतात. 

अमेरिकन सरकारच्या विविध विभागांना काम करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात निधीची आवश्यकता असते. यासाठी काँग्रेसला बजेट किंवा निधी विधेयक मंजूर करावे लागते. जेव्हा राजकीय मतभेद किंवा अडचणींमुळे निधी विधेयक निर्धारित वेळेत मंजूर होत नाही, तेव्हा सरकारकडे खर्च करण्यासाठी कायदेशीररित्या अधिकृत निधी नसतो. अशा परिस्थितीत अमेरिकन सरकारला अनावश्यक सेवा स्थगित करण्यास भाग पाडले जाते. ही प्रक्रिया सरकारी शटडाऊन म्हणून ओळखली जाते. हे सहसा तात्पुरते असते, परंतु यावेळी ट्रम्प अनेक विभाग कायमचे बंद करण्याची आणि हजारो कर्मचाऱ्यांना कामावरून काढून टाकण्याची तयारी करत आहेत.

काय बंद होईल, काय खुले राहील?

जर अंतिम मुदत संपली तर एजन्सींना "अपवादात्मक नसलेल्या" कर्मचाऱ्यांना विशेषतः जीवित किंवा मालमत्तेच्या सुरक्षेत सहभागी नसलेल्या कर्मचाऱ्यांना सक्तीची रजा देण्यास सुरुवात करावी लागेल. ट्रम्पच्या पहिल्या कार्यकाळात ३५ दिवसांच्या शटडाऊन काळात ३,४०,००० कर्मचाऱ्यांना कायमची रजा देण्यात आली होती तर उर्वरित कर्मचाऱ्यांनी सरकार पुन्हा सुरू होईपर्यंत पगाराशिवाय काम केले. शटडाऊन काळात एफबीआय तपास, सीआयए ऑपरेशन, हवाई वाहतूक नियंत्रण, सैन्य सेवा, सामाजिक सुरक्षा तपासणी, आरोग्य सेवा आणि माजी सैनिकांची मेडिकल तपासणी या सेवा सुरू ठेवाव्या लागतील. अनेक संस्था त्यांच्या कामात कपात करतील. शिक्षण विभाग ९० टक्के कर्मचाऱ्यांची कपात करेल. संग्रहालय, प्राणी संग्रहालये बंद राहतील. राष्ट्रीय उद्यान सेवेतील काही ठिकाणी बंद राहील.