आता बिनधास्त बसा ड्रायव्हरलेस रोबोटॅक्सीत! चालकविरहित प्रवासाचे स्वप्न प्रत्यक्षात येणार

ड्रायव्हरलेस म्हणजेच चालकविरहित कार्स !.. गेली काही वर्षं यासंदर्भात आपण सातत्यानं ऐकत, वाचत असलो तरी आता ही सेवा लवकरच सुरू होण्याची चिन्हं आहेत आणि त्यासाठी लंडन या शहरानं आघाडी घेतली आहे. लंडनच्या रस्त्यांवर आता लवकरच ‘रोबोटॅक्सी’ पाहायला मिळतील. आपलीच कार सर्वांत आधी रस्त्यावर यावी यासाठी अनेक कंपन्यांनी प्रयत्न सुरू केले आहेत आणि त्यासाठी आपली प्रतिष्ठा पणाला लावली आहे. त्यामुळे येत्या काही महिन्यांत लंडनच्या रस्त्यांवर फिरणाऱ्या चालकविरहित टॅक्सी हे चित्र सामान्य झालेलं दिसू शकेल.

ड्रायव्हर नसलेल्या या कारला ‘रोबोटॅक्सी’ असं म्हटलं जातं. रोबोटॅक्सी ही चालकरहित, मागणीनुसार उपलब्ध होणारी वाहतूकसेवा आहे. आजूबाजूच्या हालचाली समजून घेण्यासाठी या कारमध्ये कॅमेरे, रडार आणि लिडारसारखे सेन्सर्स वापरले जातात. कलेक्ट केलेली सर्व माहिती सॉफ्टवेअर रिअल-टाइममध्ये रूपांतरित करतं आणि स्टीअरिंग, ब्रेकिंग, वेग इत्यादी गोष्टी नियंत्रित करतं. लंडनमध्ये होणाऱ्या बहुतांश चाचण्या ‘लेव्हल फोर’ ऑटोनॉमीवर केंद्रित असणार आहेत. याचा अर्थ या कार कोणत्याही मानवी हस्तक्षेपाशिवाय स्वतः चालू शकतात, पण फक्त ठरवलेल्या क्षेत्रांत आणि परिस्थितींमध्येच. सुरुवातीच्या टप्प्यांत, या कारमध्ये ड्रायव्हर उपस्थित असू शकतो.

या रोबोटॅक्सी कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि सॉफ्टवेअरवर अवलंबून असतात. स्वायत्ततेचा सर्वोच्च स्तर म्हणजे ‘लेव्हल फाइव्ह’. या टप्प्यावर रोबोटॅक्सी कोणत्याही मानवी हस्तक्षेपाशिवाय चालू शकतात. सुरुवातीला रोबोटॅक्सी ‘लेव्हल फोर’ ऑटोनॉमीसह तैनात केल्या जातात, म्हणजे त्यांची देखरेख दुरून केली जाते. सध्या जवळपास सर्व रोबोटॅक्सी टेलिऑपरेशनद्वारे नियंत्रित केल्या जातात. टेलिऑपरेशन म्हणजे वायरलेस नेटवर्कद्वारे या कारवर दूरस्थ नियंत्रण असतं. यामुळे कंपन्यांना स्वायत्त ड्रायव्हिंगवर लक्ष ठेवता येतं, सिस्टीम प्रशिक्षणात मदत करता येते. याशिवाय आता कार पुढे कशी न्यायची, याबाबत अनिश्चितता असेल, तर हस्तक्षेप करता येतो.

अमेरिकेत टेलिऑपरेशनच्या वापरावर सुरक्षा समर्थक आणि नियामकांनी टीका केली आहे. त्यांचा युक्तिवाद आहे की दूरस्थ मानवी हस्तक्षेप कधी, कसा आणि किती वेळा होतो, तसेच त्यावर नियंत्रण ठेवणारे सुरक्षा उपाय काय आहेत, याबाबत ऑपरेटर्सनी पुरेशी पारदर्शकता ठेवलेली नाही. प्रतिसाद देण्याचा वेळ, ऑपरेटरवरचा ताण आणि टेलीऑपरेशनमुळे स्वायत्त व मानव नियंत्रित ड्रायव्हिंगमधली सीमा कितपत धूसर होते, यावरही प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.

यापुढचे महत्त्वाचे टप्पे तांत्रिक नसून नियामक असणार आहेत. कंपन्या सार्वजनिक चाचण्या सुरू करण्यासाठी मंजुरीची वाट पाहत आहेत. रोबोटॅक्सी संदर्भात लंडन शहार केवळ ब्रिटनसाठीच नाही तर संपूर्ण युरोपसाठी जणू एक चाचणी केंद्र बनण्यास सज्ज आहे. कारण लंडनमधली प्रचंड गर्दी, तिथलं अनिश्चित हवामान, रस्त्यांचं दाट जाळं आणि गुंतागुंतीची रचना.. यामुळे या रोबोटॅक्सी जर लंडनमध्ये यशस्वी झाल्या, तर संपूर्ण युरोपमध्ये आणि नंतर जगात त्याचा विस्तार होईल असं मानलं जात आहे.