डॉ शुभांगी पारकर, वरिष्ठ मानसोपचार तज्ज्ञ, अधिष्ठाता, वेंदाता इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्स
पालक या नात्याने, परीक्षेदरम्यान तणावाची कारणे समजून घेण्यात तुम्ही महत्त्वाची भूमिका बजावता. परीक्षेतील तणाव आणि कारणांबद्दल जागरूकता नसल्यास पालक या नात्याने, बरेच गैरसमज होतात. मुलांसाठी हा परीक्षेचा काळतसा तणावपूर्ण असतोच तशात पालकांचे परीक्षेदरम्यान तणावाची कारणांबद्दल जागरूकता नसल्यामुळे व अज्ञान असल्याने मुलांसाठी तो दुष्काळात तेरावा महिना ठरतो. या अज्ञानमुळे तुमच्या मुलासाठी परिस्थिती अधिक तणावपूर्ण बनतेच, शिवाय तुम्हाला त्यांच्यासाठी आधार बनण्यापासून देखील प्रतिबंधित करते. चला तर मग समजून घेऊया परीक्षेच्या तणावाची कारणे. सामान्य कारणांमध्ये समाविष्ट आहे.
शारीरिक आणि भावनिक दबाव: दुखापती, आजार, डोकेदुखी, निद्रानाश, भूक न लागणे, चिंता, पॅनीक अटॅक आणि स्वत:ला हानी पोहोचवणारे वर्तन ही परीक्षेच्या तणावाचे प्रमुख कारणे असू शकतात.
अभ्यासाच्या खराब सवयी: शेवटच्या क्षणी तयारी, सरावाचा अभाव, वेळेचे सदोष व्यवस्थापन कौशल्ये आणि विलंब या सारखी काही कारणे दिसू शकतात.
बाह्य आणि अंतर्गत दबाव: पालक, शिक्षक आणि निकालांभोवती इतरांनी ठेवलेले उच्च आणि अवास्तविक मानक खच्ची करणारे असू शकतात. कमीत कमी का होईना म्हणा. मुलांसाठी, या मानकांची पूर्तता करणे हे त्यांचे ध्येय बनते आणि परिणामी त्यांना असे वाटते की आपण कमी पडलो म्हणजे आपण निकृष्ट आहोत आणि हा आपल्या साठी कधीही पर्याय होत नाही.
कोणत्याही मुलांसाठी परीक्षा हा तणावाचा काळ असतो
या काळात मुलांमध्ये मूड स्विंग आणि भावनिक उद्रेक होण्याची शक्यता असते. त्यांच्या बिघडलेल्या झोपेचे नमुने किंवा भूक किंवा वागणुकीत बदल यांसह इतर गोष्टींकडे पहा. परीक्षेच्या आठवड्यात तुमच्या पाल्याला आधार देण्याचे मार्ग तयार करणे आणि त्या दिवशी तुम्ही काय प्रतिक्रिया द्याल आणि कसा प्रतिसाद द्याल याचा विचार करणे योग्य आहे.
मैं हूं ना
तुमच्या मुलाला परीक्षेच्या वेळी तुमच्या पाठिंब्याची नितांत गरज आहे, मग ते फक्त त्यांचे म्हणणे ऐकून घेण्याचे असेल किंवा त्यांना काही सूचना आणि सल्ले देणे असेल किंवा त्यांनी ऑनलाइन मीडियावर विचलित होण्यापासून दूर राहावे याची खात्री करणे असो. हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की तुमच्या मुलाला या वेळी काळजी वाटत असेल मनात भीतीआणि चिंता असेल आणि हे सगळ्यांसाठी सामान्य आहे. त्यांना त्यांच्या चिंतांबद्दल बोलण्यास प्रोत्साहित करा आणि त्यांना खात्री द्या की त्यांच्या भावना वैध आहेत आणि तुम्ही त्यांना पाठिंबा देण्यासाठी तयार आहेत.
परीक्षेच्या तयारीसाठी मुलांना व्यावहारिक गोष्टींमध्ये मदत करा
तुमच्या मुलाला एक वास्तववादी पेलेल असे उजळणी वेळापत्रक आखण्यात मदत करा , जे दिवस तास आणि विषयांना व्यवस्थापित करण्यायोग्य असेल, त्यामुळे काय होईल कि त्यांना त्यांच्या परीक्षेवरच्या नियंत्रणाची भावना वाढेल आणि त्यांचा आत्मविश्वास वाढवून त्यांची चिंता कमी होईल . आपण अभ्य्सात काही पाठ उत्तम वाचले आहेत ,त्यांची उजळणी केली आहे याची खात्री मनाला झाली कि चिंता आपोआप कमी व्हायला देखील मदत होईल .
याशिवाय वेगवेगळ्या पुनरावृत्ती तंत्रांवर मुलांशी चर्चा कराआणि तुमच्या मुलाला त्यांच्यासाठी कोणते चांगले आहे हे ओळखण्यात मदत करा. ऑनलाइन पुनरावृत्ती व्हिडिओ पाहणे किंवा प्रश्नांद्वारे बोलणे असू शकते. तुमच्या मुलाला विशेषतःकठीण वाटणारे विषय असल्यास, त्यांची पुनरावृत्ती योजना त्यांना सक्षम बनवत आहे याची खात्री करा. आणि त्यांच्या अभ्यासाचा सारांश मधून मधून ऐकून किंवा ते काय शिकले यावर त्यांचे परीक्षण करून वेळोवेळी त्यांना समर्थन द्या. शिवाय तुमच्या मुलाकडेही अभ्यासासाठी विचलित ना करणारी जागा असल्याची खात्री करा. घरामध्ये योग्य जागा नसल्यास त्यांना शाळा किंवा सार्वजनिक वाचनालय मध्ये अभ्यासासाठी पाठवून द्या.
निरोगी नित्यक्रमांना प्रोत्साहन द्या
प्रत्येकाच्या आरोग्यासाठी विशेषतः तणावपूर्ण काळात चांगलीझोप, नियमित आरोग्यदायी जेवण आणि आराम करणेमहत्वाचे आहे. तुमच्या मुलाला निरोगी दिनचर्येला जोडूनराहण्यासाठी आणि त्यांना आनंद वाटत असलेल्याक्रियाकलापांसाठी काही वेळ काढण्यासाठी प्रोत्साहित करा- जसे की व्यायाम, आवडते खेळ, काहीतरी सर्जनशील काम , ताजी हवा मिळणे, मित्रांना वैयक्तिक किंवा ऑनलाइनखेळताना पाहणे - यामुळे तणाव हलका होण्यास मदत होते.
नियमित विश्रांती घेऊन जर अभ्यासाची उजळणी केली तर तीसर्वात प्रभावी ठरते , त्यामुळे मधून मधून तुमचे मूल त्यांच्यापुस्तकातील कीड होण्यापेक्षा एक आनंदी फुलपाखरू बनून दूरजात असल्याची खात्री करा. तुम्ही एक कप चहा आणिआवडता नाश्ता, जलद चालणे, दोरीच्या उद्या मारणे किंवात्यांना आवडेल असा एखादा टीव्ही कार्यक्रम अर्ह्य एकतासासाठी सुचवू शकता.
विश्रांतीची प्रसिद्ध तंत्रे, जसे की दीर्घ श्वास घेण्यावर लक्ष केंद्रित करणे किंवा खांदे फिरवणे, तणाव कमी करू शकतात किंवा जर तुमच्या मुलाला आराम करणे तणावामुळे कठीण होत असेल तर योगनिद्रा शांत झोपायला मदत करू शकतात.
सकारात्मक दृष्टीकोनाची भावना वाढवा आणि दबाव वाढवू नका
परीक्षेत उच्च गुण मिळवण्याच्या दबावामुळे तरुणांना दडपल्यासारखे वाटू शकते. हे त्यांच्याकडे शाळा, समवयस्क,स्पर्धा सोशल मीडिया प्रभाव आणि बरेच काही यामुळे येते. त्यामुळे, तुमच्या मुलाने चांगले काम करावे अशी इच्छा असणे सामान्य असले तरी, तुम्ही अधिक दबाव आणणे टाळणे आणि ठाम दृष्टीकोन निर्माण करण्यास मदत करणे खरोखर महत्त्वाचे आहे. त्यांच्या पुनरावृत्तीमध्ये गडबड देणे आणि अति-पोलिस गिरी करणे टाळा.
आपल्या मुलाची त्यांच्या समवयस्कांशी तुलना करण्यापेक्षा किंवा इतर लोकांच्या त्यांच्याकडून असलेल्या अपेक्षांबद्दल काळजी करण्याऐवजी त्यांच्या स्वतःच्या वास्तववादी ध्येयांवर लक्ष केंद्रित करण्यास प्रेरणा द्या . जर ते धडपडत असतीलतर, मुख्यत: मुख्य विषयांवर (गणित, इंग्रजी, विज्ञान) तसेच त्यांना आनंद वाटत असलेल्या एक किंवा दोन इतर विषयांवर लक्ष केंद्रित केल्यास, त्यांचा तणाव कमी होऊ शकतो आणि त्यांना त्यांच्या पुढील चरणांमध्ये इच्छित प्रगती करण्यास हुरूप मिळेल.
तुमच्या मुलाची क्षमता जाणून घ्या: प्रत्येक मुलाची विशिष्टक्षमता असते हे पालकांनी समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. तुमच्यापाल्याला त्यांच्या क्षमतेपेक्षा जास्त गुण मिळवण्यास भागपाडण्यापेक्षा, पालकांनी त्यांना परीक्षेत त्यांची सर्वोत्तम कामगिरी कशी केली पाहिजे याबद्दल मदत केली पाहिजे आणि निकालाची चिंता नंतरच्या भागावर सोडली पाहिजे.उगाचच इतरांशी तुलना करत आपल्या पाल्याचे मानसिक खच्चीकरण करणे टाळा.
त्यांच्या क्रियाकलाप नियंत्रित करा: जर तुमच्या लक्षात आलेकी तुमचे मूल सोशल मीडियावर खूप वेळ वाया घालवत आहे, किंवा त्यांच्या मित्रांशी उगाचच गप्पाटप्पा करीत आहे , तर कठोर पाऊल पुढे टाकण्याऐवजी तुम्ही शांत स्वभावाने त्यांचे लक्ष त्यांच्या प्रलंबित कामाकडे वळवण्याचा प्रयत्न करू शकता आणि त्यांना त्यांच्या विश्रांतीचा वेळ अशा क्रियाकलापांसाठी वापरण्यास सांगू शकता.
अलगाव टाळा
बहुतेकदा, पालक आपल्या मुलांना अभ्यास करताना खोलीत एकटे सोडतात.त्यांच्या खोलीला टाळे लावतात. अभ्यासाच्या वेळी त्यांना शांतता आणि एकाग्रतेची जाणीव करून देणे ही चांगली कल्पना आहे. तथापि, त्यांना जास्त काळ एकटे बसवू नका. या अलिप्ततेमुळे ते एकाकी पडून त्यांची तयारी खाली येण्याची शक्यता वाढू शकते
वातावरणातील व्यत्यय दूर ठेवणे: तुमचे मूल कमीत कमी विचलित होऊन उबदार वातावरणात अभ्यास करण्यास सक्षम असणे महत्त्वाचे आहे. यामध्ये तुमचे योगदान हे असू शकते की तुम्ही टीव्ही आणि संगीत आवाज कमी ठेवू शकता. त्यांच्या शिवाय त्यांच्या आवडत्या मालिका किंवा कॉमेडी शो पाहणे टाळा जेणेकरुन त्यांना आपली मजा गेली असे वाटू नये.
तुमच्या मुलाला खात्री द्या की परीक्षेचे निकाल त्यांच्या संपूर्ण व्यतिमत्वाची व्याख्या करत नाहीत; ते यशाच्या जवळ असले काय किंवा दूर असले तरी तुम्ही त्यांची तितकीच कदर करता. तितकेच प्रेम करता. तुमच्या वैयक्तिक गरजांवरही लक्ष केंद्रित करा: प्रत्येक व्यक्तीच्या स्वतःच्या काही भावनिक गरजा असतात. काही पालक त्यांच्या मुलाच्या परीक्षेद्वारे त्यांच्या स्वतःच्या परीक्षेचा तापाची अक्षरशः परतफेड करतात. हे देखील खूप सामान्य आहे आणि म्हणून बहुतेक पालक त्यांच्या मुलाच्या परीक्षेबद्दल जास्त जागरूक असतात ज्याचा परिणाम अप्रत्यक्षपणे मुलावर देखील होतो. म्हणून बहुतेक मानसशास्त्रज्ञ सल्ला देतात की पालक आणि मूल दोघांनीही वैयक्तिक आरोग्याकडे लक्ष द्यावे.