पुण्याई - भाग ३

' काका पैसे?'

‘बाईनी दिलेत.’

‘तुम्हाला दूध आणून देतो,' म्हणत शिपाई गेला. नीलिमानं चहा ठेवला. दूध येताच तिनं शिपायाला दिला.

' काका, बाई, अशा अचानक?'

'त्यांचे मालक गावाकडं असतात. निरोप आला की त्या जातात. आणखी आणून देऊ का? उद्या येतो.'

शिपायाच्या मदतीने घर लावण्यात दुपार संपली. नीलिमाला शिपायाचं कौतुक वाटलं. जाताना नीलिमाने शिपायासमोर काही नोटा धरल्या.

' या घ्या...'

'ताई, आमच्या मॅडमच्या तुम्ही मैत्रीण. तुमच्याकडनं पैसे नाही घेणार. वर्षभरात मॅडम रिटायर होणार. त्यानंतर तुम्हीच आम्हाला मॅडमच्या जागेवर तेव्हा पैसे देऊन परकं करू नका. केव्हाही बोलवा. भाऊ म्हणून येईन.'

शिपाई गेल्यावर नीलिमा विचार करत बसली, 'आपण किती भाग्यवान! या शाळेने केवळ नोकरी दिली नाही; तर बहीण-भाऊ दिले हे सुमनताईमुळं... .सुमनताईची आठवणीबरोबर शिपायाचे शब्दही आठवले....म्हणजे सुमनताईचा सहवास... नीलिमाच्या डोळ्यांत पाणी आलं...

सकाळी घराबाहेरच आवार स्वच्छ करत असतानाच, 'येऊ का चहा प्यायला?'

सुमनताईचा आवाज कानांवर येताच हातातला झाडू खाली ठेवतच नीलिमानं मान वळवली.

' सुमनताई...'

तिला झालेला आनंद सुमनताईंनी ओळखला.

'चल ना घरात... चहा काय... जेवणही इथंच... चल.'

सुमनताईला नीलिमा आपल्या घरात घेऊन आली.

' छान लावलंस ग घर.'

' शिपाईकाकांनी खूप मदत केली. मी तुझ्यावर रागावले आहे. सुमनताईच्या हातात चहाचा कप देत नीलिमा म्हणाली.

खरोखरच सुमनताई नीलिमाबरोबर तिथं जेवल्या. तिथूनच तिच्याबरोबर शाळेत निघाल्या.

' सुमनताई, आजचा मुक्कामही माझ्या घरीच बरं का. तुझ्याशी मला खूप बोलायचं आहे.' नीलिमाकडं बघत सुमनताईंनी मान डोलावली.

रात्रीची जेवणं झाली. दोघी निवांतपणे सतरंजीवर बसल्या.

' सुमनताई, मी तुझ्यावर रागावले आहे. तुझी नोकरी एकच वर्ष आहे, हे मला शिपाई काकांकडून समजलं... तुझ्याबद्दल तू मला काही सांगितलं नाहीस म्हणजे तू...' नीलिमाचे डोळे पाणावले.

'तसं काही नाही. तुला वाईट वाटेल म्हणून मी बोलले नाही. मी अचानक गावाकडं गेले. तुला एकटीला सोडून जाताना मला वाईट वाटलं म्हणून मी गप्प होते. तू आपली वाटतेस म्हणूनच मी....'

पाण्यानं भरलेले डोळे पुसत सुमनताईनी सांगितलं.' सुमनताईंचे मिस्टरही शिक्षक होते. चार वर्षांपूर्वी निवृत्त झाले आणि गावाकडची शेती बघू लागले. तिथं त्यांच्या गोतावळ्यात ते रमले. सुमनताई मधनंमधनं जात होत्या. सुमनताईना दोन मुलं. मुलगा शिकून कोल्हापूरला नोकरीला लागला. नुकतेच त्याचे लग्न झाले होते. मुलगी मुंबईला नोकरीला होती. तिचं फारसं येणं-जाणं नव्हतं.

' नीलिमा, मला गोष्टींची हौस ! पण मुलानं रजिस्टर लग्न केलं. सुनेला सणवार आवडत नाहीत. मी तिला म्हटलं, बाकीचं राहू दे. मंगळागौर तरी... तर ती मला म्हणाली, ‘माझ्या मंगळागौरी तुम्हीच पूजा...’ सुमनताई स्वत:ला आवरू शकल्या नाहीत; पण त्या बोलत होत्या... मुलीच्या लग्नात हौस पुरवीन म्हटलं तर ती लग्नाबद्दल बोलूच देत नाही. आता तुझ्या लग्नात तरी.'

' माझं लग्न?'

' हो. मी निवृत्त होण्यापूर्वी तुझा संसार थाटून देणार. माझ्या मुलीचं मला माहीत नाही; पण तुझं संसारचित्र मात्र मला डोळ्यांसमोर दिसतं आहे.'

'ताई, माझ्यासारख्या मुलीबरोबर कोण लग्न करणार?'

'बरेच जण मला, बाई, आमच्या मुलासाठी चांगली मुलगी बघा,’ असं सांगत असतात. त्यातील एक-दोन माझ्या अगदी नजरेसमोर आहेत. मी चौकशी करते. काळजी करू नको. तुझं मत विचारात घेतल्याशिवाय मी काही करणार नाही.'

नीलिमाचं लग्न ठरलं तेव्हा नीलिमापेक्षा सुमनताईंनाच अधिक आनंद झाला. हौसेनं त्यांनी लग्नाची तयारी केली. मुलगा सातारलाच एल.आय.सी.मध्ये नोकरीला होता. त्याचे आईवडील सातारजवळ किनई येथे राहत होते. परिस्थिती बेताची होती; पण सुमनताईनी सर्व व्यवस्थित केले. लग्नानंतर मुलगी सासरी जाते; पण कौतुकानं नीलिमालाच तिच्या घरी आणलं आणि सुमनताई निश्चिंत झाल्या. नीलिमाचा सुखाचा संसार बघतच निवृत्त झाल्या आणि गावाकडं म्हातारपणीचा संसार करण्यासाठी नवऱ्याकडं गेल्या.