महिलांच्या शरीरातील संप्रेरकांचे (Hormones) संतुलन बिघडले की, त्याचा सर्वात पहिला परिणाम मासिक पाळीवर होतो. वैद्यकीय भाषेत याला 'ओलिगोमेनोरिया' (Oligomenorrhea) असेही म्हणतात. पाळी अनियमित होण्याची काही प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
पाळी अनियमित होण्याची प्रमुख कारणे
१. अत्यधिक तणाव (Stress): जेव्हा तुम्ही जास्त तणावाखाली असता, तेव्हा शरीरात 'कोर्टिसोल' नावाचे संप्रेरक वाढते. याचा थेट परिणाम मेंदूतील 'हायपोथालेमस'वर होतो, जो पाळी नियंत्रित करणाऱ्या हार्मोन्सवर नियंत्रण ठेवतो.
२. PCOS/PCOD ची समस्या: सध्या बहुतांश महिलांमध्ये पॉलीसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम (PCOS) ही समस्या दिसून येते. यामुळे अंडाशयात लहान गाठी तयार होतात आणि हार्मोन्सचे संतुलन बिघडल्याने पाळी वेळेवर येत नाही.
३. वजनात अचानक झालेला बदल: वजन खूप जास्त वाढणे (Obesity) किंवा अचानक खूप कमी होणे, या दोन्ही गोष्टी पाळीवर परिणाम करतात. शरीरातील चरबीचे प्रमाण बिघडल्याने 'इस्ट्रोजेन' हार्मोन्सवर परिणाम होतो.
४. थायरॉईड ग्रंथीचे आजार: थायरॉईड ग्रंथी शरीरातील चयापचय क्रिया आणि हार्मोन्स नियंत्रित करते. हायपरथायरॉईडिझम किंवा हायपोथायरॉईडिझममुळे पाळीच्या तारखा मागे-पुढे होऊ शकतात.
५. चुकीचा आहार आणि अपुरी झोप: जंक फूडचे अतिसेवन, पोषक तत्वांचा अभाव आणि रात्रीची अपुरी झोप यामुळे शरीराचे 'बायोलॉजिकल क्लॉक' बिघडते, ज्याचा परिणाम मासिक चक्रावर होतो.
६. अतिव्यायाम: शरीराच्या क्षमतेपेक्षा जास्त आणि जड व्यायाम केल्यामुळे शरीरातील ऊर्जेची पातळी खालावते आणि पाळी अनियमित होऊ शकते.
काय उपाय करावेत?
संतुलित आहार: आहारात पालेभाज्या, फळे, सुका मेवा आणि लोहाचे (Iron) प्रमाण वाढवा.
नियमित व्यायाम: योगासने आणि हलका व्यायाम हार्मोन्स संतुलित ठेवण्यास मदत करतात.
पुरेशी झोप: दररोज ७-८ तासांची शांत झोप घ्या.
तणाव व्यवस्थापन: ध्यान (Meditation) आणि प्राणायाम करा.