भारतीय घरांमध्ये सोन्याला केवळ धातू नाही, तर 'संकट काळातील मित्र' मानले जाते. मात्र, २०२६ या वर्षात सोन्याच्या बाबतीत एक मोठा बदल पाहायला मिळत आहे. पूर्वी लोक 'सोनं घेणं' म्हणजे 'दागिने गळ्यात घालून मिरवणे' असं समजायचे, पण आजचा सुज्ञ गुंतवणूकदार प्रत्यक्ष सोन्यापेक्षा 'पेपर गोल्ड' किंवा 'डिजिटल गोल्ड'कडे वेगाने वळत आहे. दागिन्यांची मागणी कमी होत असून लोक सोन्यातील गुंतवणुकीच्या पर्यायांकडे वळत आहेत. जर तुम्हीही गुंतवणुकीचा विचार करत असाल, तर हा बदल तुमच्यासाठी का महत्त्वाचा आहे, हे समजून घेऊया.
गुंतवणुकीकडे कल का?
दागिन्यांमध्ये होणारा खर्च आणि गुंतवणूक यातील फरक लोकांना समजू लागला आहे. आजच्या काळात सोन्यातील गुंतवणुकीचा वाटा ४२% पर्यंत पोहोचला आहे. महागाईच्या काळात सोन्याचे भाव स्थिर राहतात किंवा वाढतात, ज्यामुळे ते सुरक्षित मानले जाते.
दागिन्यांत पैसे का नको?
घडणावळ (मेकिंग चार्जेस): जेव्हा तुम्ही दागिने घेता, तेव्हा तुम्हाला १०% ते २५% पर्यंत मेकिंग चार्जेस द्यावे लागतात. दागिने विकताना हे पैसे परत मिळत नाहीत. समजा तुम्ही १ लाख रुपयांचे दागिने घेतले, तर त्यातील जवळपास १५ हजार रुपये केवळ मजुरीत जातात. जेव्हा तुम्ही ते सोने विकायला जाता, तेव्हा ही मजुरी वजा केली जाते.
शुद्धतेचा प्रश्न: दागिन्यांमध्ये मजबुतीसाठी इतर धातू मिसळले जातात (उदा. २२ कॅरेट सोने). त्यामुळे गुंतवणूक म्हणून त्याची किंमत २४ कॅरेट सोन्यापेक्षा कमी मिळते.
जीएसटी : दागिन्यांच्या एकूण किमतीवर ३% जीएसटी भरावा लागतो, जो पुन्हा मिळत नाही.
सुरक्षितता: दागिने घरात ठेवणे जोखमीचे असते आणि बँक लॉकरसाठी वेगळा खर्च करावा लागतो.
कोणते ॲप्स वापरावेत?
आजकाल 'गुल्लक', 'जार' किंवा 'पेटीएम गोल्ड' सारखी ॲप्स खूप लोकप्रिय होत आहेत. याला 'डिजिटल गोल्ड' म्हणतात. यात तुम्ही दररोज किंवा दरमहा अगदी १० किंवा १०० रुपयांपासून 'राउंड-अप' पद्धतीने गुंतवणूक करू शकता. ही ॲप्स आपोआप तुमच्या खात्यातून सुटे पैसे वाचवून सोन्यात गुंतवतात, ज्यामुळे बचतीची शिस्त लागते. तुमचे ध्येय केवळ 'संपत्ती वाढवणे' असेल, तर दागिन्यांच्या मेकिंग चार्जेसमध्ये पैसे वाया घालवण्याऐवजी सॉव्हरिन गोल्ड बाँड्स किंवा ईटीएफ निवडा.
कोणते 'गोल्ड ईटीएफ' निवडावेत?
भारतात अनेक गोल्ड ईटीएफ उपलब्ध आहेत. गुंतवणूक करताना फक्त नाव न पाहता खालील ३ गोष्टी तपासा:
तरलता : ज्या ईटीएफमध्ये दररोज मोठ्या प्रमाणात व्यवहार होतात, तोच निवडावा. जेणेकरून तुम्हाला गरज असेल तेव्हा तो लगेच विकता येईल.
ट्रॅकिंग एरर : ईटीएफचा भाव आणि प्रत्यक्ष सोन्याचा भाव यात जेवढा कमी फरक असेल, तेवढा तो ईटीएफ चांगला.
एक्सपेन्स रेशो : जो फंड मॅनेज करण्यासाठी कमीत कमी शुल्क आकारतो, तो निवडावा. यामुळे फंड अधिक परतावा देतो.
स्मार्ट गुंतवणुकीचे पर्याय?
जर तुम्हाला फक्त नफ्यासाठी सोने हवे असेल, तर खालील पर्याय उत्तम आहेत:
सॉव्हरिन गोल्ड बाँड्स : हा गुंतवणुकीचा सर्वोत्तम मार्ग मानला जातो. यात तुम्हाला सोन्याच्या वाढत्या भावाचा फायदा तर मिळतोच, पण सरकारकडून दरवर्षी २.५% अतिरिक्त व्याजही मिळते. तसेच, मॅच्युरिटीनंतर मिळणारा नफा करमुक्त असतो.
गोल्ड ईटीएफ : शेअर बाजारात तुम्ही सोन्याचे युनिट्स खरेदी करू शकता. हे सोन्याच्या भावाशी जोडलेले असतात. यात मेकिंग चार्जेस नसतात व एका ग्रॅमपासूनही सुरुवात करू शकता.
डिजिटल गोल्ड : विविध युपीआय ॲप्सवर तुम्ही अगदी १० रुपयांपासून सोने खरेदी करू शकता. यामध्ये शुद्धतेची खात्री असते आणि पाहिजे तेव्हा तुम्ही ते विकू शकता. ज्यांना एकरकमी मोठी गुंतवणूक करणे शक्य नाही, त्यांच्यासाठी हा 'गोल्ड एसआयपी'चा उत्तम मार्ग आहे.
आर्थिक शहाणपणा काय आहे?
काळानुसार 'सोने' तेच राहिले आहे, फक्त त्याचे स्वरूप बदलले आहे. फिजिकल सोन्याकडून डिजिटल सोन्याकडे जाणे हा केवळ कल नसून तो एक आर्थिक शहाणपणा आहे. त्यामुळे पुढच्या वेळी सोने खरेदी करताना स्वतःला विचारा की, मी दागिना घेत आहे की गुंतवणूक करत आहे?