आयुष्यात सगळं काही सुरळीत सुरू असतानाही अचानक रिकामपण वाटणं, कशातच रस न उरणं किंवा काहीच करावंसं न वाटणं, ही आजच्या काळातील एक मोठी समस्या आहे. आपण याला 'बोअर' होणं म्हणतो, पण मानसशास्त्रात या स्थितीला खोलवर अर्थ आहेत.
अनेकांना असा अनुभव येतो की, हातात चांगली नोकरी आहे, कुटुंब सुखी आहे, आरोग्याच्या तक्रारी नाहीत, तरीही मनाला एक प्रकारची मरगळ येते. इंग्रजीत याला 'Boredom' म्हणतात. पण हे केवळ रिकामपण नसून ते मनाचे एक 'लक्षण' आहे.
हे कशाचे लक्षण आहे?
१. प्रोत्साहनाचा अभाव (Lack of Stimulation): जेव्हा आपल्या मेंदूला नवीन काहीतरी शिकायला मिळत नाही किंवा आव्हाने मिळत नाहीत, तेव्हा तो 'लो मोड'वर जातो.
२. साचेबद्ध आयुष्य (Monotony): रोज तेच काम, तोच रस्ता आणि तोच दिनक्रम यामुळे मनातील उत्साह संपतो.
३. डिजिटल थकवा (Digital Fatigue): सतत सोशल मीडिया स्क्रोल केल्यामुळे डोक्याला 'डोपामाइन'ची इतकी सवय होते की, साध्या आणि शांत गोष्टी आपल्याला बोअर वाटू लागतात.
४. भावनिक रिक्तता: कधीकधी आपण आपल्या भावना दाबून ठेवतो, ज्यामुळे मन तटस्थ (Numb) होते आणि कशातच रस उरत नाही.
बोअरडमवर मात करण्यासाठी प्रभावी उपाय
जर तुम्हालाही 'काहीच करावंसं वाटत नाहीये' असं वाटत असेल, तर हे बदल करून पहा:
१. 'काहीच न करण्याचा' आनंद घ्या (Embrace Boredom):
मानसशास्त्रज्ञ सांगतात की, बोअर होणं वाईट नाही. जेव्हा तुम्ही काहीच करत नाही, तेव्हा तुमचा मेंदू अधिक 'क्रिएटिव्ह' होतो. फोन बाजूला ठेवा आणि शांत बसा. नवीन कल्पना सुचण्यासाठी ही रिकामी जागा गरजेची असते.
२. 'मायक्रो-चॅलेंजेस' स्वीकारा:
मोठं काहीतरी करण्याऐवजी छोट्या गोष्टी बदला. आज घराचा रस्ता बदला, एखादा नवीन पदार्थ बनवून पहा किंवा कोणा जुन्या मित्राला फोन करा. हे छोटे बदल मेंदूला ताजेतवाने करतात.
३. स्क्रीनपासून लांब जा (Digital Detox):
रिकामा वेळ मिळाला की आपण फोन हातात घेतो. त्याऐवजी १५ मिनिटे नुसती निसर्गात फिरा किंवा खिडकीतून बाहेर पहा. यामुळे डोळ्यांना आणि मनाला विश्रांती मिळेल.
४. छंदाची पुनरावृत्ती करा:
लहानपणी तुम्हाला काय करायला आवडायचं? चित्रकला, वाचन की संगीत? पुन्हा एकदा त्या गोष्टीकडे वळा. छंद हे मनाला उर्जा देणारे पॉवर हाऊस असतात.
५. शारीरिक हालचाल:
कधीकधी शरीरात ऊर्जा नसल्यामुळेही मन मरगळतं. फक्त १० मिनिटांचा व्यायाम किंवा वेगाने चालणे देखील शरीरातील 'हॅपी हार्मोन्स' वाढवू शकते.
एक महत्त्वाची गोष्ट:
"बोअरडम ही तुमच्या मनाने मागितलेली एक छोटी विश्रांती आहे. हे लक्षण आहे की, आता तुम्हाला स्वतःला थोडा वेळ देण्याची आणि बाहेरच्या जगापेक्षा आतल्या जगाकडे पाहण्याची गरज आहे. तो वेळ स्वतःला नक्की द्या, पण त्यातच न अडकता अमुक एक कालावधीनंतर आळस झटकून कामाला लागा. "
