शिवजयंतीच्या (Shiv Jayanti 2026) शुभमुहूर्तावर महाराष्ट्रात विविध पारंपारिक पक्वान्ने बनवली जातात, त्यापैकी एक खास पदार्थ म्हणजे 'सांजाची पोळी'. शिवकाळात आणि आजही ग्रामीण भागात प्रवासासाठी किंवा सण-उत्सवासाठी हा पदार्थ आवडीने केला जातो. सांजाची पोळी म्हणजे थोडक्यात रव्याचा गोड शिरा (ज्याला ग्रामीण भाषेत 'सांजा' म्हणतात) सारण म्हणून भरून केलेली पोळी होय. (Make traditional Sanjachi poli on the occasion of Shiv Jayanti)
ही पोळी चवीला अत्यंत स्वादिष्ट असते आणि साखरेऐवजी गुळाचा वापर केल्यामुळे ती पौष्टिकही ठरते. शिवजयंतीच्या दिवशी गड-किल्ल्यांवर किंवा सार्वजनिक उत्सवांत अनेकदा हा पदार्थ नैवेद्य म्हणून दाखवला जातो, कारण हा पदार्थ टिकायला चांगला असतो आणि ऊर्जा देणारा असतो.
सांजाची पोळी करण्याची पद्धत अत्यंत सोपी पण कौशल्याची आहे. सर्वप्रथम, जाड रवा मंद आचेवर थोड्या तुपात तांबूस होईपर्यंत भाजून घेतला जातो. त्यानंतर एका पातेल्यात पाणी किंवा दूध गरम करून त्यात गूळ किंवा साखर, वेलची पूड आणि थोडे जायफळ घातले जाते. हे मिश्रण उकळले की त्यात भाजलेला रवा टाकून घट्ट 'सांजा' तयार केला जातो.
अण्णाकडे मिळते तशी ओल्या खोबऱ्याची चटणी करण्याची खास रेसिपी; पटकन होईल घट्ट चटणी
हा सांजा पूर्णपणे थंड होऊ देणे महत्त्वाचे असते, जेणेकरून तो पोळीत भरताना बाहेर येणार नाही. दुसऱ्या बाजूला, गव्हाचे पीठ आणि थोडा मैदा एकत्र करून, त्यात तेल आणि मीठ घालून मऊ कणीक मळली जाते. या कणकेचा छोटा गोळा करून त्यात तयार सांज्याचे सारण भरले जाते आणि पुरणपोळीप्रमाणे ती हळुवार लाटली जाते.
तोंडी लावण्यासाठी ४ चटण्या; झटपट चटण्यांच्या चमचमीत रेसिपी; जेवण-नाश्त्याला येईल चव
ही पोळी तव्यावर साजूक तूप सोडून दोन्ही बाजूंनी खमंग भाजली जाते. सांजाची पोळी दिसायला पुरणपोळीसारखीच दिसते, पण तिची चव आणि पोत निराळा असतो. शिवजयंतीच्या दिवशी जेव्हा आपण छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पराक्रमाचे स्मरण करतो, तेव्हा अशा पारंपारिक पदार्थांमुळे उत्सवाचा आनंद द्विगुणित होतो. ही पोळी गरम दुधासोबत किंवा तुपाच्या सायीसोबत खाल्ल्यास अधिक चविष्ट लागते. प्रसादासाठी किंवा पाहुण्यांसाठी हा एक उत्तम आणि तृप्त करणारा महाराष्ट्रीयन गोड पदार्थ आहे.