Maharashtra Dam Water Level : राज्यात मे महिन्यात वाढलेल्या तीव्र उष्णतेचा फटका आता धरणांतीलपाणीसाठ्यावर स्पष्टपणे दिसू लागला आहे. (Maharashtra Dam Water Level)
वाढत्या तापमानामुळे बाष्पीभवनाचा वेग वाढल्याने राज्यातील बहुतांश जलप्रकल्पांमधील पाणीसाठा झपाट्याने कमी होत आहे. (Maharashtra Dam Water Level)
जलसंपदा विभागाने जाहीर केलेल्या ताज्या अहवालानुसार, महाराष्ट्रातील ३,०२८ धरणे आणि प्रकल्पांमध्ये सध्या केवळ ३४.१३ टक्के उपयुक्त पाणीसाठा शिल्लक राहिला आहे. त्यामुळे उन्हाळ्याच्या अखेरीस अनेक भागांमध्ये पाणीटंचाई अधिक तीव्र होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
विशेष म्हणजे, गतवर्षी याच कालावधीत राज्यातील एकूण पाणीसाठा २९.७० टक्के होता. यंदा साठा तुलनेने थोडा अधिक असला तरी वाढत्या उष्णतेमुळे परिस्थिती वेगाने बदलत असल्याची चिंता तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे.
प्रकल्पनिहाय पाणीसाठ्याची स्थिती
राज्यातील विविध प्रकारच्या प्रकल्पांमध्ये उपलब्ध पाणीसाठ्याचे चित्रही चिंताजनक आहे.
| प्रकल्प प्रकार | उपयुक्त पाणीसाठा |
|---|---|
| मोठे प्रकल्प (१३८) | २८.०६% |
| मध्यम प्रकल्प (२६४) | ३६.९२% |
| लघु प्रकल्प (२६२६) | ३३.५३% |
मोठ्या धरणांमधील साठा ३० टक्क्यांच्या खाली गेल्याने अनेक शहरांच्या पाणीपुरवठ्यावर परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे.
पुणे विभागात सर्वाधिक गंभीर परिस्थिती
पुणे विभागातील पाणीस्थिती सर्वाधिक चिंताजनक मानली जात आहे. या विभागातील धरणांमध्ये सध्या केवळ २३.३२ टक्के पाणीसाठा उपलब्ध आहे.
विशेषतः मोठ्या प्रकल्पांतील साठा २३.३० टक्क्यांवर आल्याने आगामी काळात पाणीपुरवठा कपातीची शक्यता नाकारता येत नाही.
पुणे शहरासह ग्रामीण भागात पाण्याचा वापर नियंत्रित करण्याची गरज निर्माण झाली असून प्रशासनाकडून परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवले जात आहे.
छत्रपती संभाजीनगर विभागात मोठी घसरण
छत्रपती संभाजीनगर विभागातही पाणीसाठ्यात मोठी घट झाली आहे. सध्या येथे केवळ २८.६९ टक्के उपयुक्त साठा उपलब्ध असून गतवर्षी याच काळात तो ३९.५९ टक्के होता.
मराठवाड्यात आधीच दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होत असताना ही घट चिंतेची बाब मानली जात आहे.
ग्रामीण भागात टँकरची मागणी वाढण्याची शक्यता असून काही गावांमध्ये पाण्याचे नियोजन सुरू करण्यात आले आहे.
नागपूर आणि नाशिक विभागातही घट
नागपूर विभागातील धरणांमध्ये सध्या ३३.३७ टक्के पाणीसाठा उपलब्ध आहे. मागील वर्षाच्या तुलनेत हा साठा कमी झाल्याने विदर्भातील काही भागांमध्ये पाणीटंचाईचे संकट गडद होऊ शकते.
नाशिक विभागातही जलसाठा ३२.१० टक्क्यांवर आला आहे. वाढत्या तापमानामुळे धरणांतील पाणी झपाट्याने कमी होत असल्याने प्रशासन सतर्क झाले आहे.
अमरावती विभागातील काही प्रकल्प कोरडे
अमरावती विभागात एकूण पाणीसाठा ४४.५२ टक्के असला तरी काही प्रकल्प पूर्णपणे कोरडे पडले आहेत.
विशेषतः खडकपूर्णा प्रकल्पात शून्य टक्के उपयुक्त पाणीसाठा नोंदवला गेल्याने परिसरातील नागरिकांची चिंता वाढली आहे.
कोकण विभागात तुलनेने दिलासा
कोकण विभागात सध्या ३८.६७ टक्के पाणीसाठा उपलब्ध असून इतर विभागांच्या तुलनेत परिस्थिती काहीशी समाधानकारक मानली जात आहे. मात्र, उन्हाची तीव्रता कायम राहिल्यास येथेही जलसाठ्यात घट होण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे.
उष्णतेमुळे बाष्पीभवनाचा वेग वाढला
हवामानातील तीव्र बदल आणि सलग वाढणारे तापमान यामुळे धरणांतील पाण्याचे बाष्पीभवन मोठ्या प्रमाणात होत आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, जूनपूर्वी मान्सून सक्रिय झाला नाही तर राज्यातील अनेक भागांमध्ये पाणीटंचाई आणखी तीव्र होऊ शकते.
प्रशासनाचे आवाहन
जलसंपदा विभागाने नागरिकांना पाण्याचा काटकसरीने वापर करण्याचे आवाहन केले आहे. शेती, उद्योग आणि घरगुती वापरासाठी पाण्याचे योग्य नियोजन करण्याची गरज निर्माण झाली असून अनेक ठिकाणी स्थानिक प्रशासनाने पाणीबचतीसाठी उपाययोजना सुरू केल्या आहेत.