उन्हाळ्यात तापमान वाढलं की शरीरावर त्याचा थेट परिणाम होतो आणि अनेकांना चक्कर येणे, अशक्तपणा जाणवणे किंवा अचानक डोळ्यासमोर अंधारी येणे असे त्रास होतात. विशेषतः कडक उन्हात बाहेर फिरणारे, प्रवास करणारे किंवा पुरेसे पाणी न पिणारे लोक या समस्येला जास्त बळी पडतात. (If you are feeling dizzy due to heat, follow these 3 remedies. If you feel dizzy, see what to do immediately.)ही साधी चक्कर असली तरी काही वेळा ती उष्माघाताची (हीट स्ट्रोक) सुरुवातही असू शकते, त्यामुळे तिच्याकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते.
उन्हामुळे चक्कर येण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे शरीरातील पाण्याची कमतरता आणि इलेक्ट्रोलाइट्सचे असंतुलन. खूप घाम आल्यामुळे शरीरातील मीठ आणि पाणी दोन्ही कमी होते. त्यामुळे रक्तदाब कमी होतो आणि मेंदूपर्यंत पुरेसा रक्तपुरवठा होत नाही, परिणामी चक्कर येते. यासोबतच खूप वेळ उपाशी राहणे, जाड कपडे घालणे किंवा बंद, गरम जागेत राहणे ही कारणेही चक्कर येण्यास कारणीभूत ठरतात.
अशा परिस्थितीत काही सोप्या गोष्टी लक्षात ठेवल्या तर उन्हामुळे चक्कर येणे टाळता येऊ शकते. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे भरपूर पाणी पिणे. दिवसातून वारंवार पाणी पिण्याची सवय ठेवावी. फक्त पाणीच नव्हे तर लिंबूपाणी, ताक, नारळपाणी यांसारखी पेये शरीरातील मीठ-पाण्याचे संतुलन राखण्यास मदत करतात. उन्हात बाहेर पडताना डोक्यावर टोपी, स्कार्फ किंवा छत्री वापरणे गरजेचे आहे. हलक्या रंगाचे, सैल आणि सुती कपडे घातल्यास शरीराला कमी उष्णता जाणवते.
तसेच शक्यतो दुपारच्या कडक उन्हात बाहेर जाणे टाळावे. बाहेर जायचेच असल्यास थोड्या-थोड्या वेळाने सावलीत विश्रांती घ्यावी. उपाशीपोटी बाहेर पडू नये आणि हलका, पौष्टिक आहार घ्यावा. फळे, केशिंबीर, पाण्याचे प्रमाण जास्त असलेले पदार्थ खाल्ल्यास शरीर हायड्रेट राहते.
पण तरीही चक्कर आलीच, तर लगेच काही प्राथमिक उपाय करणे खूप गरजेचे असते. सर्वप्रथम त्या व्यक्तीला लगेच सावलीत किंवा थंड जागेत बसवावे किंवा झोपवावे. शक्य असल्यास पाय थोडे उंच ठेवावेत, त्यामुळे मेंदूपर्यंत रक्तपुरवठा सुधारतो. घट्ट कपडे न वापरता सैलसर वापरावेत जेणेकरून श्वास घेण्यास त्रास होणार नाही.
यानंतर त्या व्यक्तीला हळूहळू पाणी, लिंबूपाणी किंवा ओरल रिहायड्रेशन सोल्युशन (ORS) द्यावे. एकदम जास्त पाणी पाजू नये, तर थोड्या-थोड्या प्रमाणात द्यावे. कपाळावर किंवा मानेला थंड पाण्याची पट्टी ठेवली तर शरीराचे तापमान कमी होण्यास मदत होते. जर व्यक्तीला खूप अशक्तपणा वाटत असेल, उलटी होत असेल किंवा शुद्ध हरपल्यासारखे वाटत असेल, तर त्वरित डॉक्टरांकडे नेणे आवश्यक आहे.
उन्हाळ्यातील चक्कर ही साधी वाटली तरी शरीराचा इशारा असतो की आपण त्याची योग्य काळजी घेत नाही आहोत. त्यामुळे वेळेवर पाणी पिणे, योग्य आहार घेणे आणि उन्हापासून बचाव करणे या सवयी लावल्या तर हा त्रास सहज टाळता येतो. आणि कधी चक्कर आलीच, तर योग्य वेळी केलेले प्रथमोपचार मोठा धोका टाळू शकतात.