अनेकदा सकाळी उठल्यावर आपल्याला उशी ओली झाल्याचे दिसते. झोपेत लाळ गळणे (Drooling) ही मुले आणि मोठ्या माणसांमध्येही आढळणारी एक सामान्य समस्या आहे. वैद्यकीय भाषेत याला 'सियालोरिया' (Sialorrhea) असे म्हणतात. ही स्थिती का निर्माण होते आणि ती कशी रोखता येईल, याची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
झोपेत लाळ का गळते?
१. झोपण्याची चुकीची पद्धत: जर तुम्ही कुशीवर किंवा पोटावर झोपत असाल, तर गुरुत्वाकर्षणामुळे तोंडात जमा झालेली लाळ बाहेर येते. उताणे (पाठीवर) झोपणाऱ्या लोकांमध्ये ही समस्या कमी आढळते.
२. नाकाचा मार्ग बंद असणे (Nasal Congestion): सर्दी, ऍलर्जी किंवा सायनसमुळे जेव्हा नाकाचा मार्ग बंद होतो, तेव्हा आपण नकळत तोंडावाटे श्वास घेऊ लागतो. तोंड उघडे राहिल्यामुळे लाळ बाहेर पडते.
३. ॲसिडिटी किंवा गॅस्ट्रोएसोफेगल रिफ्लक्स (GERD): पचनाच्या समस्या असल्यास किंवा शरीरात ॲसिडचे प्रमाण वाढल्यास लाळ ग्रंथी अधिक लाळ तयार करू लागतात, जी झोपेत बाहेर येते.
४. झोपेचा विकार (Sleep Apnea): झोपेत श्वास घेण्यास अडथळा निर्माण होणे (Sleep Apnea) यामुळे देखील तोंडातून लाळ गळण्याची समस्या उद्भवू शकते.
५. औषधांचे दुष्परिणाम: काही विशिष्ट औषधांमुळे (उदा. अँटी-सायकोटिक किंवा अल्झायमरवरील औषधे) लाळ तयार होण्याची प्रक्रिया वेगाने होते.
लाळ गळणे थांबवण्यासाठी उपाय
झोपण्याची पद्धत बदला: शक्यतो पाठीवर (उताणे) झोपण्याचा प्रयत्न करा. यामुळे लाळ घशावाटे खाली उतरते, बाहेर येत नाही.
नाकाची स्वच्छता: झोपण्यापूर्वी नाक साफ करा. जर सर्दी असेल तर वाफ घ्या, जेणेकरून नाकाने श्वास घेणे सोपे होईल.
हायड्रेटेड राहा: शरीरात पाण्याची कमतरता असल्यास लाळ घट्ट होते. त्यामुळे दिवसभरात भरपूर पाणी प्या.
लिंबू पाण्याचे सेवन: रात्री झोपण्यापूर्वी लिंबाचा तुकडा चघळल्याने किंवा लिंबू पाणी प्यायल्याने लाळ जास्त प्रमाणात तयार होणे थांबते.