Crude Oil: आजच्या आधुनिक जगात कच्चे तेल (क्रूड ऑईल) हे केवळ इंधन नसून, जागतिक अर्थव्यवस्थेचा कणा बनले आहे. सकाळी उठल्यापासून रात्री झोपेपर्यंत आपल्या दैनंदिन जीवनातील अनेक गोष्टी प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे कच्च्या तेलावर अवलंबून आहेत. इराण-इस्त्रायल तणाव, होर्मुझ सामुद्रधुनीतील संभाव्य अडथळे आणि जागतिक पुरवठा साखळीवरील धोके, यामुळे पुन्हा एकदा जगाचे लक्ष ऊर्जा सुरक्षिततेकडे वेधले गेले आहे.
परिवहन क्षेत्र कच्च्या तेलावर अवलंबून
जागतिक स्तरावर कच्च्या तेलाचा सर्वाधिक वापर परिवहन क्षेत्रात होतो. कार, बस, ट्रक, जहाजे आणि विमानांसाठी लागणारे पेट्रोल, डिझेल आणि जेट इंधन हे सर्व कच्च्या तेलापासून तयार होते. जर कच्च्या तेलाचा पुरवठा खंडित झाला, तर जागतिक वाहतूक व्यवस्था ठप्प होऊ शकते आणि वस्तूंच्या पुरवठ्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
प्लास्टिक, खत ते दैनंदिन वस्तूंसाठीही कच्चे तेल आवश्यक
कच्चे तेल फक्त इंधनापुरते मर्यादित नाही. पेट्रोकेमिकल उद्योगातून प्लास्टिक, सिंथेटिक रबर, खत, साबण, डिटर्जंट, कृत्रिम तंतू (फायबर) आणि अनेक औद्योगिक वस्तू तयार केल्या जातात. मोबाईल फोनपासून स्वयंपाकघरातील डब्यांपर्यंत अनेक वस्तूंमध्ये कच्च्या तेलाचे घटक वापरले जातात. आधुनिक उत्पादन उद्योग कच्च्या तेलाशिवाय पूर्णपणे थांबू शकतो.
जग दररोज किती कच्चे तेल वापरते?
आकडेवारीनुसार, संपूर्ण जग दररोज अंदाजे ९.२४ कोटी ते १० कोटी बॅरल (सुमारे १०० मिलियन बॅरल) कच्च्या तेलाचा वापर करते. एका बॅरलमध्ये सुमारे १५९ लिटर तेल असते. म्हणजे दर २४ तासांत पृथ्वीवरून अब्जावधी लिटर तेल काढून वापरले जाते. उत्पादनाच्या बाबतीत अमेरिका पहिल्या क्रमांकावर असून, त्यानंतर रशिया आणि सौदी अरेबिया यांचा क्रम लागतो.
ऊर्जा वापर आणि देशाची आर्थिक ताकद
अनेक देशांमध्ये अजूनही वीज निर्मितीसाठी आणि घर गरम ठेवण्यासाठी तेलाचा वापर केला जातो. एखाद्या देशाची अर्थव्यवस्था आणि ऊर्जा वापर यांचा थेट संबंध असतो. ज्या देशांकडे तेलसाठे आहेत किंवा जे मोठ्या प्रमाणावर तेल खरेदी करू शकतात, ते जागतिक राजकारणात प्रभावशाली ठरतात. त्यामुळे तेलाच्या किंमतीतील बदलाचा थेट परिणाम शेअर बाजार आणि अर्थव्यवस्थेवर होतो.
उद्योग, यंत्रसामग्री आणि रस्तेही तेलावर अवलंबून
औद्योगिक यंत्रणा चालवण्यासाठी लागणारे ल्युब्रिकेंट्स, ग्रीस आणि औद्योगिक तेलही कच्च्या तेलापासून तयार होते. तसेच रस्ते बांधकामासाठी वापरला जाणारा डांबर (बिटुमेन) हा कच्च्या तेलाच्या प्रक्रियेनंतर मिळणारा पदार्थ आहे. म्हणजे उद्योग, कारखाने आणि रस्ते बांधकामही कच्च्या तेलाशिवाय शक्य नाही.
कच्च्या तेलाचे साठे किती वर्षे पुरतील?
कच्चे तेल मर्यादित नैसर्गिक संसाधन आहे. सध्याच्या वापराच्या वेगाने पृथ्वीवरील तेलसाठे पुढील ५० ते ५५ वर्षे पुरतील, असा अंदाज व्यक्त केला जातो. त्यामुळे भविष्यातील ऊर्जा संकट टाळण्यासाठी जगभरात सौर ऊर्जा, इलेक्ट्रिक वाहने आणि हायड्रोजन इंधन यांसारख्या पर्यायी ऊर्जास्रोतांकडे वेगाने वाटचाल सुरू आहे.