Income Tax: आजच्या डिजिटल युगात भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी Apple आणि Tesla सारख्या आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांचे शेअर्स खरेदी करणे अत्यंत सोपे झाले आहे. पोर्टफोलिओमध्ये विविधता आणण्यासाठी (Diversification) परदेशी बाजारात गुंतवणूक करणे फायदेशीर असले तरी, त्यासोबत काही महत्त्वाच्या कर-संबंधित जबाबदाऱ्या देखील येतात.
अनेक गुंतवणूकदार परदेशी शेअर्समधून मिळालेल्या उत्पन्नाची माहिती आयकर विवरणपत्रात (ITR) देण्याकडे दुर्लक्ष करतात. हीच चूक पुढे मोठ्या दंडाचे आणि आयकर विभागाच्या नोटिसांचे कारण ठरू शकते.
संपूर्ण जागतिक उत्पन्न कराच्या कक्षेत
भारतीय कर कायद्यांनुसार, जर एखादी व्यक्ती भारतात निवासी असेल, तर तिचे संपूर्ण जागतिक उत्पन्न कराच्या कक्षेत येते. म्हणजेच, जगातील कोणत्याही देशातून मिळालेली कमाई भारतात जाहीर करणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, अमेरिकेतील कंपन्या विदेशी गुंतवणूकदारांना डिव्हिडंड देताना साधारण २५% कर आधीच वजा करतात.
अनेक गुंतवणूकदार याच गैरसमजुतीत राहतात की, कर आधीच कापला असल्याने ITR मध्ये दाखवण्याची गरज नाही. मात्र, हे चुकीचे आहे. आपल्याला पूर्ण डिव्हिडंड रक्कम ITR मध्ये दाखवावी लागते. मात्र, ‘Foreign Tax Credit (FTC)’ चा लाभ घेऊन दुहेरी कर टाळता येतो.
‘Schedule FA’ आणि उत्पन्न यामधील गोंधळ
ITR भरताना सर्वात सामान्य चूक म्हणजे ‘Schedule FA’ (Foreign Assets) मध्ये फक्त परदेशी गुंतवणुकीची माहिती देणे आणि त्यातून मिळालेल्या उत्पन्नाची नोंद न करणे. ‘Schedule FA’ हा फक्त मालमत्तेचा तपशील देण्यासाठी असतो. डिव्हिडंड किंवा इतर उत्पन्न ‘Income from Other Sources’ या विभागात दाखवणे बंधनकारक आहे. ही माहिती न दिल्यास तुमचा ITR तांत्रिकदृष्ट्या चुकीचा मानला जातो.
२००% पर्यंत दंडाची शक्यता
आजचा आयकर विभाग अत्यंत तंत्रज्ञान-सक्षम झाला आहे. भारताने अनेक देशांसोबत आर्थिक माहिती देवाणघेवाणीचे करार केले आहेत. यामुळे तुमचे परदेशातील खाते आणि गुंतवणुकीची माहिती थेट आयकर विभागापर्यंत पोहोचते. जर तुमच्या ITR मधील माहिती आणि विभागाकडे असलेल्या डेटामध्ये फरक आढळला, तर तपास सुरू होतो. अशा प्रकारचे उत्पन्न लपवणे ‘Under-reporting’ म्हणून गणले जाते. यासाठी कराच्या रकमेवर ५०% ते २००% पर्यंत दंड लागू शकतो
चूक सुधारण्याची संधी उपलब्ध
जर तुम्ही आधीच्या ITR मध्ये ही माहिती देण्यास विसरलात, तर घाबरू नका. आयकर विभाग ‘Updated ITR’ दाखल करण्याची सुविधा देतो. मूळ ITR नंतर २४ महिन्यांच्या आत सुधारणा करता येते. १ वर्षाच्या आत सुधारणा केल्यास २५% अतिरिक्त कर, एक ते दोन वर्षांदरम्यान केल्यास ५०% अतिरिक्त कर लागतो.
काय करावे?
ब्रोकरेज स्टेटमेंट आणि डिव्हिडंड रिपोर्ट जतन करा
‘Form 1099’ सारखे दस्तऐवज व्यवस्थित ठेवा
ITR भरताना सर्व विदेशी उत्पन्न अचूकपणे दाखवा
परदेशी शेअर्समध्ये गुंतवणूक करणे नक्कीच फायदेशीर आहे, पण कर नियमांचे पालन करणे तितकेच आवश्यक आहे. थोडीशी निष्काळजीपणा मोठ्या आर्थिक नुकसानाचे कारण ठरू शकतो. योग्य माहिती देऊन आणि नियमांचे पालन करून तुम्ही दंड टाळू शकता आणि सुरक्षित गुंतवणूक करू शकता.